Wordt Gargamel de nieuwe premier van Italië?

Met nog vijf weken te gaan staat Pier Luigi Bersani nog altijd voor in alle peilingen van het land. En daarmee is hij de meest waarschijnlijke nieuwe premier van de derde economie van de Eurozone. Zie mijn eerste blog voor een kort profiel van deze man. Hier volgen de drie meest opvallende zaken van deze kandidaat.

Weinig uitstraling
Bersani is na de winst van de primaries binnen de PD (Partito Democratico) de onomstreden leider van de linkse coalitie. Erg flamboyant kun je deze kandidaat niet noemen in zijn meeste openbare optredens. Dat is op zich niet erg maar op welke manier probeert Bersani zijn kiezers voor zich te winnen? We komen straks nog op de politieke boodschap die de linkse coalitie wil uitdragen.

Bersani heeft een voorkeur voor lange toespraken. De in Italië mateloos populaire comizio politico kenmerkt zich door lange toespraken van politici in zaaltjes, straten en pleinen. Zijn uitstraling is wat flets doordat hij veel woorden nodig heeft om zijn punt te maken, weinig gebruik maakt van structuur in zijn betogen. Stijlfiguren gebruikt hij dan weer wel, maar door de lengte van zijn betogen komen die in het huidige mediatijdperk nooit helemaal voor het voetlicht. Maar je kunt hem geen gebrek aan passie en idealisme verwijten. Ook maakt hij veelvuldig gebruik van intonatie en stemverheffingen.

Tijdens zijn 1,5 uur (!) durende speech tijdens de opening van de campagne bewijst hij dit keer op keer. Ook krijgt hij genoeg applausmomenten. Maar dit is vaak voor een bekend thuispubliek. Hij is op zijn felst wanneer hij zijn politieke tegenstanders aanvalt: “We moeten als Italië zeggen nee. Nee, jullie zullen niet terugkeren, met alle respect maar Nee. Jullie hebben de afgelopen twintig jaar geregeerd, jullie hebben ons in een zee van moeilijkheden gestort en jullie zijn niet degenen die ons daaruit gaan halen.”

Oude politiek
Bersani is meermalen minister geweest in de afgelopen kabinetten van linkse signatuur. Zo was hij tot twee keer toe minister in een regering van oud-premier Romano Prodi. Daarnaast heeft hij zeer veel baantjes gehad in de actieve politiek, van Europarlementariër tot burgemeester en van wethouder tot voorzitter van de regio Emiglia-Romagna.

Op een kortstondige ervaring als leraar na, heeft hij eigenlijk zijn gehele leven in de politiek gezeten. Eerst was hij lid van de Communistische partij en inmiddels van de partij die progressief-katholieken, sociaaldemocraten en socialisten verenigt in de PD. Hoewel dus gepokt en gemazeld, is dit in de huidige campagne ook een zwakte.

Premier Monti, komiek Grillo en tegenstrever Berlusconi hebben al meermalen verwezen naar Bersani als oude politiek, als politieke carrièremaker en plucheplakker, of erger nog als “Gargamel die de smurfen wil uitroeien” . Berlusconi ging nog een stapje verder door hem te verwijten “altijd op de zakken van de Italianen te hebben geleefd”.  Dit beeld wordt nog eens versterkt door zijn vrij klassieke manier van politiek bedrijven, die je soms ook als behoudend en links-conservatief kunt opvatten. Een voorbeeld was zijn openlijke aversie tegen een maximale termijn voor politici, die zijn tegenstander bij de interne partijverkiezingen graag wilde instellen.

“Het juiste Italië”
Zijn partij doet er alles aan om de vooruitgang te zijn. Zo opent Bersani de campagne in een zaal met alleen maar jonge mensen uit de partij. De slogan van de PD is ‘L’Italia giusta’, wat zoveel betekent als ‘het juiste Italië’. Hier zit tevens de belangrijkste politieke boodschap. Namelijk de breuk met de afgelopen twintig jaar, waarin vooral centrumrechtse partijen het voor het zeggen hadden en – volgens links – Italië is afgegleden naar een zeer bedenkelijk niveau.

Dit appèl op nieuwe waarden, nieuwe moraal en vooruitgang komt tot uiting in de goed bezochte Facebook-pagina, de meest zichtbare campagne op straat door Amerikaanse flyers, posters en borden.

Toch zit hier de grootste zwakte. Want op de dag dat in de Verenigde Staten Barack Obama in een retorische hoogstaande inaugurele toespraak opkwam voor de homorechten, lukt het Bersani diezelfde avond niet om dit heel goed voor het voetlicht te krijgen.

En hoe goed je ook zoekt, heel vernieuwend zijn de plannen van Bersani en zijn PD ook niet. Communicatie was nooit een sterk punt van de Italiaanse linkse partijen in de afgelopen decennia. Het grootste bindmiddel leek altijd de afkeer van Berlusconi te zijn. En ook de huidige campagne draait sterk om de verandering. Maar in alle punten wordt vooral bekrachtigd dat het een verandering is van het rechtse afbraakbeleid.

Een gouden wet in de communicatie leert dat mensen vooral willen horen waar jij als politicus voor staat en niet waar je niet voor staat. Tenzij Italië het nu definitief gehad heeft met Berlusconi en zijn opvolger Monti. En daar lijkt het erg op.

In polls scoort Bersani nog altijd goed en ook na afloop van interviews vinden de meeste kijkers dat hij de beste ideeën heeft voor het oplossen van de crisis. Laten we hopen dat Obama en zijn korte maar krachtige politieke boodschap van gisteravond Bersani ook heeft geïnspireerd. Om ideeën kort, krachtig en concreet te presenteren aan een kiezer die vooral heel moe lijkt.

Dit stuk verscheen eerder op Debatinstituut.nl.