Wie ontrafelt de Italiaanse spaghetti?

De Italiaanse verkiezingen zijn achter de rug. Uitslag? Een pyrrusoverwinning voor links, Berlusconi is terug, Grillo’s partij is de grootste en Monti is weggevaagd. Zijn de Italianen de weg kwijt of is er een logische verklaring?

Na een korte maar heftige campagne van een kleine twee maanden hebben de Italianen weer een nieuw parlement. De afgelopen decennia had Italië een verkapt tweepartijenstelsel, met een groot links en een groot rechts blok. Sinds gisteren is het gefragmenteerd. De meeste Europeanen hoopten dat Monti zou winnen, maar die maakte geen schijn van kans. De grote winnaar is komiek en blogger Beppe Grillo.

De kiezer die op Grillo stemde heeft het gehad met de zittende politieke klasse, de plucheplakkers met mooie praatjes die de gewone man in zijn hemd laten staan. Grillo wil het salaris van politici terugbrengen, heeft geweigerd met zittende partijen samen te werken, en heeft gewone – en ik voeg toe: politiek onervaren – mensen in de partij. Hij belooft een grote opruiming die de gemiddelde Italiaan aanspreekt. Hij is online heel actief en daarmee kun je zijn overwinning ook de overwinning van sociale media noemen. Zoals ik al eerder blogde komt deze overwinning niet uit de lucht vallen. Veel ontevreden Italianen kondigden al aan op hem te stemmen, maar omdat de peilbureaus veelal vaste telefoonlijnen gebruiken, bereiken ze de Grillini – zoals Grillo’s aanhangers genoemd worden – minder.

Italianen hebben niet zozeer op Silvio Berlusconi gestemd, maar op het enige centrumrechtse alternatief, de PDL. Stel, je bent ondernemer en hebt onder Monti de crisis en een belastingverhoging meegemaakt die er niet om liegt. Dan voel je je gepakt. Berlusconi speelt hier op in door uit te dragen dat Italië zelf de beslissingen moet nemen en niet Duitsland moet volgen. Hij zet zich hiermee af tegen Monti. Daarnaast heeft hij een geweldig goede campagne achter de rug. Vanaf het begin heeft hij in alle programma’s waar hij voor werd uitgenodigd zijn opwachting gemaakt. En daar kwam hij vaak als overwinnaar uit de bus.

Bersani heeft nu de meerderheid in de Italiaanse Tweede Kamer en in de Senaat, maar dat is onvoldoende om te kunnen regeren. Voordat de campagne begon, lag zijn coalitie ruim voor op centrumrechts. Die is gisteren geslonken tot 0,3%, dat zijn 140.000 stemmen. Hoe heeft dit zo kunnen lopen? Vooral door de saaie en behoudende Bersani. Hij heeft bewust een bedeesde campagne gevoerd en geprobeerd om ‘de 0 te houden.’ Dat is hem weliswaar gelukt, maar hij heeft veel stemmen verloren aan Grillo. Veel mensen associëren hem toch met het pluche. Niet zo verwonderlijk aangezien hij al vier keer eerder minister is geweest. Pier Luigi Bersani is de hoop van de gematigde, linkse, progressieve Italiaan die wil dat het land weer in rustiger vaarwater komt, met investeringen in onderwijs en werkgelegenheid. De drie miljoen kiezers die op hem hebben gestemd zijn voor een behoudendere koers dan schreeuwlelijk Grillo, harde saneerder Monti of paljas Berlusconi.

En Monti? Die is vooral populair buiten Italië. Ook bij de drieënhalf miljoen Italianen die in de rest van de wereld wonen. Daarvan stemde 20% op de zittend premier. In Italië is hij vooral impopulair vanwege zijn harde maatregelen. Daarnaast heeft de oud EU-commissaris en rector van de Bocconi Universiteit in Milaan een slechte campagne gevoerd. Hij is soms te langdradig om te volgen en, hoewel hij inhoudelijk sterk is, weet hij het retorisch minder te brengen. Opvallend sterk was zijn oproep om een nationaal tv-debat. Hij was helaas een roepende in de woestijn want dat heeft niet plaatsgevonden door de weigering van Berlusconi en Bersani. Het lukte hem niet om te stralen in de campagne. Dat is begrijpelijk, gezien zijn geringe ervaring in de politiek. Het resultaat is alleen onvoldoende om een sleutelrol in de formatie te krijgen.

Hoe nu verder? Op dit moment moet Bersani het voortouw nemen in de formatie. De eerste reacties van Berlusconi zijn wisselend. ‘Eerst even rustig nadenken’, sprak hij in een Italiaanse ontbijtshow. Hij deed echter ook een oproep om niet teveel aandacht te besteden aan de financiële markten. Grillo roept vooral dreigend dat ‘links en rechts verleden tijd zijn’ en dat dit ’alleen de generale repetitie was’. Monti is voorzichtiger zoals we van hem gewend zijn.

Mijn voorspelling op dit moment? Er zijn twee opties: een technische regering die met hulp van president Napolitano tot stand komt, of een coalitie tussen links en rechts. Dat klinkt onwaarschijnlijk, maar het enige alternatief is terug naar de stembus. En dat wil helemaal niemand.