Verkiezingscampagnes Zuid-Afrika: Een analyse

ANC campagnebijeenkomst

Had ik dat goed gehoord? Zojuist omschreef politiek journalist Tshidi Madia de verkiezingen als ‘de saaiste ooit’. Wijzelf waren juist laaiend enthousiast. Inmiddels hadden we van dichtbij gezien hoe alle partijen verschillende stemmen probeerden te winnen: blitz-bezoeken in townships, pledge-signings in kleine dorpjes en massale rallies rondom Johannesburg. Elke campagne had zijn eigen uitstraling en boodschap, maar alle activiteiten werden gekenmerkt door een enthousiasme dat zijn weerga niet kent.

Hoewel de verkiezingsuitslag nog niet bekend is nemen wij alvast een voorschot door de verschillende campagnes te ontleden.

ANC

Lang leek het de goede kant op te gaan met het African National Congress (ANC). Na het afzetten van de corrupte president Zuma leek het erop dat het ANC en Zuid-Afrika aan de hand van de nieuwe president Cyril Ramaphosa weer de weg naar boven hadden gevonden. Sinds zijn aanstelling vorig jaar januari was er sprake van een heuse Ramaphoria; iedereen geloofde weer in het ANC. De partij steeg in de peilingen weer richting de vertrouwde 60+% en de natuurlijke orde leek hersteld. Dit bleek echter van korte duur. In de meest recente peiling stevent het ANC af op een historisch laag resultaat: 53% landelijk en voor het eerst onder de 50% in de belangrijke provincies Gauteng en KwaZulu Natal. Het lijkt erop dat de vele beschuldigingen van corruptie en state capture steeds meer aan Ramaphosa en zijn ANC plakken.

Which side is up? © 2019 Zapiro. Originally published on Daily Maverick. Re-published with permission – For more Zapiro cartoons visit www.zapiro.com

De slogan van de campagne (Let’s grow South Africa together) is mooi en hoopvol, maar is een pijnlijk contrast met de afgelopen jaren waarin het land is leeggeroofd door een klein aantal corrupte ANC-politici. Niks groeien. Niks samen.

De partij van Mandela is dan ook gespleten in twee facties. Aan de ene kant een groep mensen die terug wil naar de oude idealen en de partij wil schoonvegen. Aan de andere kant de Zuma-factie van corrupte politici die hun macht willen vasthouden. Dat is ook te merken in de campagne. Een van die corrupte politici is de hooggeplaatste ANC’er Ace Magashule. Hij claimde vorige week dat hij wordt afgeluisterd door de overheid. Deze ongefundeerde claim lijkt een poging tot sabotage van de campagne vanuit de eigen partij.

Door de corrupte Zuma-jaren heeft Ramaphosa nooit een eerlijke kans gehad op voeren van een goede campagne. Hopelijk krijgt hij het mandaat om de corruptie binnen zijn partij aan te pakken.

DA

De Democratic Alliance (DA) heeft traditioneel een lastige uitgangspositie. De van oorsprong witte partij heeft een diverse achterban, bestaande uit witte, gekleurde en zwarte stemmers. Al jarenlang proberen ze meer zwarte stemmers te bereiken, maar die zien de partij nog teveel als wit (en daarmee onbetrouwbaar). 

Ondanks deze uitdaging zet de partij met haar boodschap in op verzoening en verbinding: ‘One South Africa For All’. Tijdens ons bezoek leerden wij dat deze boodschap is bedoeld voor fase 1 van de campagne: het overtuigen van zwevende kiezers. Enkele weken voor de verkiezingsdag gaat fase 2 in werking: het verhogen van de opkomst onder DA-stemmers. Vanaf dat moment communiceert de partij alleen nog maar de boodschap die mensen moet motiveren om überhaupt te gaan stemmen ‘Stop ANC & EFF’. 

Daarnaast heeft de partij de afgelopen maanden volop de aanval ingezet op het ANC. Zo plaatsten ze een enorm aanplakbord in Johannesburg met daarop ‘The ANC is killing us’. Daarmee verwijzend naar politieke acties van de ANC die meerdere mensen het leven hebben gekost. Of het feit dat ze The ANC is dead’ lieten beamen op het hoofdkantoor van de ANC. Ook laten ze geen kans onbenut om te aan te geven dat het ANC er niet in slaagt om banen te creëren, huizen te bouwen en basisvoorzieningen zoals water en elektriciteit te leveren. 

Uit de peilingen blijkt dat de DA er steeds beter in slaagt om zwarte stemmers te bereiken. Dat komt onder andere doordat ze veel meer actief zijn in buitenstedelijke gebieden. Zo waren wij zelf aanwezig bij een zogeheten pledge signing door partijleider Mmusi Maimane in een dorp in het Noorden van Zuid-Afrika. Daar ondertekende hij, in aanwezigheid van tientallen bewoners van het dorp, een contract waarin hij beloofde dat hij in ruil voor hun stemmen een betrouwbare, verantwoordelijke en doortastende overheid zal creëren.

© Ebru Aydin

Ondanks de mooie professionele campagne lijkt de partij weinig te profiteren van het verlies van het ANC. Dit lijkt ermee te maken hebben dat ze nog teveel als een witte partij worden gezien. Overstappen van het ‘zwarte’ ANC naar de ‘witte’ DA lijkt voor veel mensen nog een te grote stap. Hopelijk helpt deze video om de laatste twijfelende stemmers te overtuigen. 

EFF

De Economic Freedom Fighters (EFF) heeft alle kenmerken van een populistische partij. De campagne van het EFF is gebaseerd op een sterke leider (Julius Malema) die met identiteitspolitiek inspeelt op de boosheid die veel (vooral jonge zwarte) kiezers voelen. De campagneslogan, die heel consequent overal en door iedereen wordt doorgevoerd, laat niks aan onduidelijkheid over: ‘Our Land and jobs now’. En met succes want in de peilingen lijkt de partij van de vroegere president van de jeugdorganisatie van het ANC Julius Malema te verdubbelen van 6 naar 14 procent van de stemmen. 

De campagne is volledig gebouwd rondom partijleider Julius Malema (Bijnaam Juju). Hij is hét gezicht van de campagne en wordt steevast geïntroduceerd als ‘the leader of the unemployed, the commander in chief and the SA president in waiting’. Met zijn aanvallen in de pers en het parlement, lange en fanatieke speeches en bonte uitspraken gaat hij bijna Trumpiaans te werk om de aandacht op zich te vestigen. Het resultaat daarvan is te zien op de massale bijeenkomsten waar mensen uren staan te wachten, te dansen en te springen, zodat ze hem een van zijn befaamde lange speeches kunnen zien geven. Ze slagen er heel goed in om deze beweging om te zetten in een sterke social media campagne. Die staan bol van foto’s en video’s van rode massa’s die staan te dansen, zingen en klappen voor partijleider Julius Malema. Zo ontstaat de perceptie van een niet-te-stoppen beweging die Zuid-Afrika gaat veranderen.