Verkiezingen Wit-Rusland: campagne om de campagne

Loekasjenka gaat de verkiezingen winnen. Maar wie gaat ze dan verliezen? Er zijn drie tegenkandidaten. Twee ervan komen uit Loekasjenka’s eigen stal, de derde is wél een echte oppositiekandidate, Tatyana Karatkevich. Hoewel ze het niet met zoveel woorden zegt, is het doel van haar campagne de campagne zelf.

Vandaag gaat Wit-Rusland naar de stembus. Ze ‘kiezen de president’, zoals ik hier eerder uitlegde. Speciaal voor BKB Campaign Watch laat ik vandaag in twee bijdragen zien hoe de campagnes in een voor velen zo onbekend Europees buurland eruit zien. Hoe breng je een boodschap over in een propagandamaatschappij? En wat voor boodschap dan? Mijn eerste stuk gaat over de campagne van de president zelf. Hij is een van de vier kandidaten. Twee andere kandidaten komen ook uit zijn gelederen. Over de enige echte oppositiekandidate, Tatyana Karatkevich, gaat mijn tweede stuk.

Als ik Karatkevich vraag of ze denkt dat ze president kan worden, pauzeert ze even. Dan komt ze met een glimlach met het antwoord dat elke adviseur haar in zou fluisteren: natuurlijk.

Nee, je gaat niet zeggen dat je kansloos bent. Dat maakt je nog kanslozer dan je al bent. Maar de verkiezingen zijn niet eerlijk, benadrukt ze. Als ze dat wel waren, nou, dan zouden de kiezers misschien wel voor haar programma vallen.

In Wit-Rusland draaien campagnes meestal om leiders. Je kiest degene die jij het meest capabel acht om de baas over je land te spelen. Dat is hoe mensen politiek zien. Sommige oppositiekandidaten hebben wel soort van een programma , maar het is altijd ondergeschikt aan de kandidaat. Bij Karatkevich is dat minder het geval, misschien ook omdat ze zich als vrouw, en dan ook nog als jonge vrouw, moeilijker als sterke leider kan opwerpen.

Haar programma bestaat vooral uit allerlei economische hervormingen. Zelfs na doorvragen blijft ze slechts opsommen wát anders moet, en op welke terreinen, maar niet hoe. Maar haar andere programmapunt is democratie: luisteren naar de mensen. Karatkevich is sociaal-democrate, maar ze neemt aan deze verkiezingen deel namens de ‘vertel de waarheid’-groep. Die was er bij de verkiezingen in 2010 ook al bij. Toen stond de dichter Neklayev aan het roer. Karatkevich had in die campagne een voornamelijk administratieve rol. Ditmaal was zij de enige die bereid was een gooi naar het presidentschap te doen.

Karatkevich en haar campagnemanager weten in wat voor omstandigheden ze haar campagne voeren. Ze wéten dat Loekasjenka mateloos populair is. En ze wéten dat mensen bang zijn voor een revolutie zoals in Oekraïne. Eén van haar slogans is ‘verandering in stapjes’. Een opvallende leus voor iemand die beweert dat ze in een dictatuur leeft met een dictator die alles fout doet, maar het is wel verstandig. Anders vervreemdt ze de mensen nog meer.

Op dit moment heeft ze weinig last van repressie. Voor het eerst is het voor een oppositieorganisatie makkelijk om te flyeren op straat. Ze is ook de eerste oppositiekandidate die écht ruimte krijgt op de nationale televisie, en die daar ook kritiek op de president mag uiten. En waarom ook niet – ze is toch geen bedreiging voor Loekasjenka. Een jonge vrouw met een grote bek, daar gaan mensen echt niet op stemmen. Dat deze ‘democratische ruimte’ die ze krijgt past in een ‘kill her with kindness’- strategie blijkt ook wel uit Loekasjenka’s lofuitingen aan haar adres: ze is slim, en een aardige meid. Bam, game over.

‘Mensen beseffen niet hoeveel van wat er om hen heen gebeurt het gevolg is van politieke beslissingen. Dat de manier waarop een huis wordt gebouwd, en waar, ergens besloten is. Dat of er arbeidsplaatsen komen een besluit is. Dat iemand beslist hoeveel je verdient. Ik wil dat mensen zich daar bewust van worden, en ook gaan inzien dat ze er zelf meningen over kunnen vormen, en dat die meningen er ook toe doen.’

Geen lege praat. Als ze dit vertelt, is ze niet aan het opsommen, is ze niet aan het bedenken wat ze daarover ook alweer hadden afgesproken dat ze tegen journalisten zou zeggen. Dit verhaal vertelt zichzelf. Het komt ook in haar slogans terug: respect voor het volk, luisteren naar de mensen.

Maar als ik haar vraag of het de kern van haar campagne is, zegt ze ferm ‘nee’. En ze vertelt weer over de economische hervormingen. Ook op de vraag of haar campagne het doel van de campagne is reageert ze resoluut. Ze wil president worden, basta.

Dat kan ingestudeerd zijn. Zelfs als zij en haar team de campagne als doel van de campagne zien, kunnen ze dat natuurlijk niet rondstrooien. Maar ook als dat niet zo is, heeft haar campagne wél dat effect. Benadrukken: het is jouw land, jij maakt het. En omdat ze nu de ruimte krijgt om dat uit te dragen (dat zou geen gunst moeten zijn), winnen zij en het land toch een beetje.

Franka Hummels is historica en freelance journalist en de enige Belarussofiel. Ze woonde meerdere keren in Wit-Rusland en schreef het boek ‘De Generatorgeneratie, Leven na Tsjernobyl’. Wie meer over het onderwerp wil weten, moet vooral contact met haar opnemen. Dat kan via haar site, waar ook enkele achtergronden bij dit stuk terug te vinden zijn.