Twee heel concrete gezichtjes

Verkiezingscampagne, jaren ’90. PvdA-leider Wim Kok bezoekt een kinderopvang. De juf wil hem een baby in de arm leggen, maar Kok aarzelt. ,,Mag dat Dig? Dit mag toch niet?”, vraagt hij aan campagnemanager Dig Istha. Want een lijsttrekker met een kind, dat is altijd tricky.
Deze column verschijnt ook op Politieke Junkies.

Kinderen in campagnefilmpjes, het bestaat al zolang er spotjes zijn. Een beruchte was van de Democraat Lyndon B. Johnson die het in 1964 opnam tegen de radicaal-rechtse Republikein Barry Goldwater. Een meisje plukt blaadjes van een madeliefje, onderbroken door een stem die aftelt naar nul. Kind uit beeld, explosie, paddestoelwolk. ,,Dit staat er op het spel”, zegt de stem. Het filmpje wekte zoveel woede dat het uit roulatie werd gehaald.

Bij de Provinciale-Statenverkiezingen van 2011 kregen progressieve filmmakers veel kritiek toen zij een spotje lanceerden waarin onschuldige kinderogen de camera inkijken, teksten debiterend als ‘we moeten de immigratie van moslims stoppen’ en ‘over twintig jaar zitten ze overal’. Het was bedoeld om potentiële kiezers af te houden van een stem op VVD of CDA, om zo te voorkomen dat de gedoogcoalitie met de PVV een meerderheid zou halen in de Eerste Kamer.

In een zeer professioneel gemaakt SP-filmpje werd begin dit jaar de minister-president aangevallen. ,,Rutte deelt harde klappen uit in het speciaal onderwijs”, klinkt de voice-over van Emile Roemer. Het zat zo goed in elkaar dat Pauw & Witteman zich – bij hoge uitzondering – leenden voor de premiere. Hoe je er ook over denkt, dit zijn anonieme kinderen. Geplukt uit de klas van de kinderen van de makers of uit de catalogus van een modellenbureau.

Jan Peter Balkenende – dan lijsttrekker van gezinspartij CDA – komt in 2006 al dichterbij. In een filmpje bezoekt hij de familie De Graaf uit Woubrugge. De premier belt aan. ,,Hallo, wat een verrassing! Leuk u te zien”, klinkt het gespeeld verbaasd. ,,Cut! Dit doen we nog een keer over” – bijna hoor je het de filmmaker roepen. Minister-president met dienstauto spontaan op bezoek bij jong gezin. ,,Hoe oud word je dan? Vier jaar?” Op het einde zet Roger Glover in met ‘Love is all’. Beeld: gezinnen in alle soorten en maten die het leven vieren. Er bestaat ook een korte versie van het filmpje, waaruit Balkenendes gezinsbezoek helemaal is weggesneden.

In Amerika staan de vijf zonen van Mitt Romney – allen in blauw overhemd en khaki broek – steevast aan de zijde van pa. Bij Obama zijn Sasha en Malia nooit ver weg. De eerste keer dat een Nederlandse lijsttrekker zijn kind opvoerde was Jan Marijnissen op een poster in 1989, met dochter Lilian in het kinderzitje.

PvdA-leider Wouter Bos vond het in 2006 nog te ver gaan, iets met zijn kinderen. Toch wilde hij als moderne man zijn papadag wel visualiseren. Voor een roddelblad poseerde hij op straat met kinderwagen. Later bleek dat die kinderwagen leeg was.

Aan de vooravond van het PvdA-verkiezingscongres lanceerde Diederik Samsomgisteren zijn tv-spotje, gemaakt door ProspektorZijn spotje, want het PvdA-logo is nauwelijks aanwezig. De lijsttrekker zet zijn kinderen vol in het licht in een Becel-achtige feelgoodsfeer. ,,Mijn kinderen bepalen mede wie ik ben. De volgende generatie heeft voor mij twee heel concrete gezichtjes. (-) Mijn dochtertje is geboren met een handicap. Met heel veel oefenen en hulp van buitenaf komt ze er wel, want ze heeft het doorzettingsvermogen van een dieseltrein.”

De boodschap komt binnen. Bam!, zou Tofik Dibi zeggen. Thuis op de bank denken veel jonge moeders ‘had ik maar zo’n kerel in huis, ik ga op ‘m stemmen – oh is-ie van de PvdA?’. Het filmpje duurt een minuut. Het is opgenomen bij de lijsttrekker thuis en zo te zien achter het raam van restaurant Garuda Indonesia op de Kneuterdijk in Den Haag. Want een Haagse tram rijdt natuurlijk niet door Leiden. Samsom kijkt wat onwennig naast de camera, een objectieve interviewer suggererend die er niet is. Maar verder is het een mooi filmpje, je kunt het vaker zien zonder dat het verveelt. Toch knaagt er iets. Je kinderen zo op de voorgrond zetten, als politicus? In een periode dat stemmenmaximalisatie je belangrijkste doel is? Lichte huiver bevangt me.


Deze column verschijnt ook op politiekejunkies.nl

Jaap Jansen
Jaap Jansen (1963) is politiek redacteur bij Pauw & Witteman, volgens UvA de ‘invloedrijkste twitteraar op het Binnenhof’ en redacteur bij Politieke Junkies in De Balie. Werkte eerder voor HP, Elsevier, Algemeen Dagblad, VPRO, KRO, AVRO, TROS en Het Gesprek. In zijn vrije tijd deejay op extragold.nl en tennisser.