Niet Facebook maar WhatsApp is broedplaats van nepnieuws in India

Foto: CC0 Creative Commons / Pixabay.

Indiase partijen trekken alles uit de kast om kiezers naar de stembus te lokken. Minstens 50.000 verschillende WhatsApp-groepen werden door politieke partijen aangemaakt tijdens een recente deelstaatverkiezing. De chatapp blijkt een populair medium om nepnieuws te verspreiden in ‘s werelds grootste democratie. En voorlopig lijkt daar geen einde aan te komen.

Terwijl Mark Zuckerberg steeds meer maatregelen neemt om nepnieuws op Facebook tegen te gaan, blijft zijn zusterplatform WhatsApp onder de radar. Hoewel het platform veel wordt gebruikt voor één-op-één communicatie, zijn juist grotere communicatietoepassingen via WhatsApp in opmars. Ook in Nederland: denk aan de app-groepen van GroenLinks (apptivisten) of de WhatsApp-dienst van De Telegraaf.

Dat massacommunicatie via WhatsApp tot problematische taferelen kan leiden, bewijst de recente verkiezing in de Zuid-Indiase deelstaat Karnataka. Om kiezers te manipuleren, werden onder meer nep-peilingen verspreid in WhatsApp-groepen. Ook werd nepnieuws verstuurd om een anti-moslimsentiment aan te wakkeren, ten faveure van de Hindoe-nationalisten van regeringspartij BJP. Oprichter van de Indiase factcheck-site Boom, Govindraj Ethiraj, spreekt van een epidemie. “Meer dan 90 procent van het nepnieuws is afkomstig van WhatsApp.” Met 200 miljoen gebruikers zijn Indiërs de grootste gebruikersgroep van de chatapp.

“Meer dan 90 procent van het nepnieuws is afkomstig van WhatsApp.”

Hoewel het aanpakken van nepnieuws op Facebook al een hele kluif blijkt, biedt WhatsApp momenteel vrijwel geen mogelijkheden tot ingrijpen. In tegenstelling tot openbare Facebook-berichten worden WhatsApp-berichtjes privé verstuurd. Ze zijn versleuteld door end-to-end-encryptie. Ook kunnen gebruikers volledig anoniem blijven: de enige vorm van identificatie is een telefoonnummer. Zelfs Mark Zuckerberg kan niet meelezen met de appjes die je ontvangt en stuurt.

Tot de hoogste regionen is doorgedrongen dat nepnieuws op de app uit de hand loopt. Het gebrek aan mogelijkheden om nepnieuws – en illegale content – op WhatsApp tegen te gaan, baart het Facebook-bestuur grote zorgen, meldt de Washington Post. Eerder deze maand werden drie Indiërs om het leven gebracht tijdens gewelddadige rellen. Op het Zuid-Indiase platteland ontstond grote onrust nadat een WhatsApp-berichtje over mogelijke kinderlokkers viral ging. Hoewel het nepnieuws betrof, werd het berichtje door duizenden mensen doorgestuurd. Kort daarna werden niets vermoedende passanten belaagd en vermoord.

De grote hoeveelheid nepnieuws op de chatapp zet ook het beoogde verdienmodel onder druk. Facebook kocht WhatsApp voor maar liefst 19 miljard dollar in 2014. Momenteel brengt de app nog maar weinig geld in het laatje. Juist het uitbaten van massacommunicatie is een mogelijkheid om een verdienmodel rondom de app te bouwen.

“Worstelen doen we op Twitter. Het slagveld vindt op Facebook plaats. Maar oorlog voeren wij op WhatsApp.”

De omvang van nepnieuws via WhatsApp valt moeilijk in kaart te brengen, maar buiten kijf staat dat het platform cruciaal is geworden voor campagnevoeren in India. Campagnestrateeg Ankit Lal, van de Indiase socialistische partij Aam Aadmi Party, verwoordt het welhaast poëtisch tegenover de New York Times: “Worstelen doen we op Twitter. Het slagveld vindt op Facebook plaats. Maar oorlog voeren wij op WhatsApp.”

Thomas Drissen
Thomas Drissen is campagnestrateeg bij BKB. Hij verloor zijn hart aan India, groeide op onder de rook van Eindhoven en studeerde Internationale Betrekkingen in Birmingham. Woont momenteel in het groene Utrecht. Voorheen journalist bij RTL & BNR.