Maak Mark Rutte voorzitter van de Tweede Kamer!

Wat dacht u toen u de kop boven dit artikel las? Belangenverstrengeling? De doodsteek voor de democratie? Na alle kritiek op haar voorzitterschap Van Miltenburg nog een trap na geven?

Uiteraard pleiten we er niet voor om de Minister-president voorzitter te maken van het parlement dat hem en zijn ministersploeg moet controleren. Toch is dit wél de dagelijkse praktijk in onze 403 gemeenteraden. De burgemeester leidt de raadsvergaderingen en is tevens voorzitter van de lokale ministersploeg: het college van B&W. De gemeenteraad debatteert dus over beleid van het college onder voorzitterschap van, jawel, de voorzitter van dat college. Dat moet anders. De raad zou de voorzitter zelf uit haar midden moeten kiezen.

Beter voor de democratie
Een goed functionerende gemeenteraad controleert het dagelijks bestuur van de gemeente en stuurt het beleid op hoofdlijnen. Cruciaal voor een goed functionerende raad is een goede  raadsvergadering. Bij de invoering van het dualisme in 2002 werd er een duidelijk onderscheid gemaakt tussen raad en college. Dit alles om het bestuur van de gemeente voor haar inwoners herkenbaar en aantrekkelijk te maken. Voorheen was er een onduidelijke  rolverdeling tussen de gemeentelijke organen. De burgemeester als voorzitter is hiermee de enige overgebleven omissie in het gemeentelijk bestel en daarmee een fossiel uit de vorige eeuw. Het zou beter zijn voor de helderheid en voor de lokale democratie als we dit snel oplossen.

Beter voor de gemeenteraad
In de Nederlandse gemeenteraden zien we zeer wisselende voorzitters. Er is veel kwaliteitsverschil. Er zijn burgemeesters die erin slagen de vergadering objectief voor te zitten, het debat goed te faciliteren en de spreektijden evenredig te verdelen. Maar het gaat ook vaak anders. De belangrijkste vraag die rijst is: “Hoe kun je een goed debat hebben wanneer de voorzitter van de vergadering twee petten op heeft en belang heeft bij de uitkomst van datzelfde debat?” Uiteraard zorgt de burgemeester er zelf voor dat wanneer zijn portefeuille ter sprake komt, de vicevoorzitter van de raad de vergadering overneemt. Maar dat impliceert dat de overige punten die vallen onder verantwoordelijkheid van de wethouders onbelangrijk zijn voor de burgemeester. En dat is een misvatting. De burgemeester heeft als voorzittter van het dagelijks bestuur belang bij een bepaalde uitkomst van het raadsdebat. Als voorzitter van de gemeenteraad heeft hij daarbij de mogelijkheid om te sturen en dat is onwenselijk.

Dat blijkt ook uit het Griffiersonderzoek wat we onlangs in samenwerking met de Vereniging van Griffiers uitvoerden. 112 van de 403 raadsgriffiers (28%) namen deel. Wat blijkt? 27% van de Nederlandse griffiers vindt de burgemeester niet de juiste persoon om de raadsvergadering voor te zitten. Daarnaast vindt 83% van de griffiers dat raadsvergaderingen niet goed te volgen zijn voor de gemiddelde burger. 52% zegt dat er niet of nauwelijks wordt gedebatteerd.

Uiteraard gaat met een door de raad gekozen voorzitter gaat niet automatisch de kwaliteit van de vergadering en het debat omhoog. En een raadslid is niet per definitie een betere voorzitter dan een burgemeester. Maar hier kan training, scholing en goede begeleiding een rol spelen. Daarnaast heeft een gekozen voorzitter niet de schijn van belangenverstrengeling. De voorzitter van de Tweede Kamer zit niet in het kabinet en heeft haar handen vrij om zich te richten op het proces los van de inhoud. Als onze premier voorzitter zou zijn, zou dit wekelijks tot relletjes in de Kamer leiden. En terecht.

Beter voor de burgemeester
Tot slot is het ook beter voor de burgemeester zelf. Die komt soms in een onmogelijke spagaat terecht waar hij of zij ook niet om heeft gevraagd. Uit onderzoek door het Genootschap van Burgemeesters bleek het moeilijkst voor burgemeesters te overleven in ‘bestuurlijk risicovolle’ gemeenten, dat wil zeggen gemeenten die worden gekenmerkt door een optelsom van factoren zoals een instabiel college, een in kleine fracties opgedeelde gemeenteraad en wat genoemd werd een ‘negatieve bestuurscultuur’.
De burgemeester functioneert het beste wanneer hij zijn handen vrij heeft en zich volledig kan richten op het dagelijks goed besturen van de gemeente. Het voorzitten van een vergadering waar politiek gevoelige punten worden besproken is een onnodige verzwaring van zijn taak.

Voor het leiden van een goede raadsvergadering zijn hele andere vaardigheden vereist dan het leiding geven aan een groep wethouders of het bestuurlijke gezicht zijn van een gemeente. Een burgemeester is burgervader en verbindende schakel van een gemeente. Laat de burgemeester die rol met verve vervullen en maak de raad baas over haar eigen vergadering!

Dit verhaal verscheen deze week ook in Trouw.