Hoe ik in China belandde om mensen terug te lokken naar het platteland

Foto: Moze Mertens.

Twee maanden geleden kreeg ik bericht dat ik het Nederlandse team mocht vertegenwoordigen tijdens een design challenge in China. Ik was nog nooit buiten Europa geweest en had ook nog nooit meegedaan aan een design challenge. Een maand later zat ik in het vliegtuig.

Hoe voorkomen we dat alle mensen van het platteland naar de stad vertrekken? Dat was de vraag van de lokale overheid in een provincie van Zuidoost-China. Op uitnodiging van de overheid werden veertig designstudenten van over de hele wereld gevraagd om hun visie te delen over dit vraagstuk. Ik was één van die veertig studenten en samen met mijn Nederlandse teamgenoten boog ik me over dit probleem.

Hoe voorkomen we dat alle mensen van het platteland naar de stad vertrekken?

Alle teams uit Frankrijk, Zweden, Georgië, Italië, China en Taiwan hadden een duidelijk idee hoe je een design challenge moest aanpakken, met bekende processen, heldere structuren en de juiste visies. Wij hadden werkelijk geen idee. Het verschil tussen Design studeren aan een Design Academie of aan een Kunst Academie (zoals wij van het Nederlandse team) werd me in één klap duidelijk.

Het probleem van de provincie leek helder, maar het bleek snel een stuk gecompliceerder door bijvoorbeeld de Chinese culturele trots in combinatie met het grote cultuurverschil met Nederland. Om achter de structuren van de samenleving te komen, moesen we met de bewoners praten. Andere informatiebronnen waren nauwelijks aanwezig, ook omdat we geen Chinees konden lezen.

Foto: Moze Mertens.

De dorpelingen die nog in de provincie wonen, zijn de ouderen met hun kleinkinderen; de ouders wonen in de grote stad.

Kijk, het zit zo. De dorpelingen die nog in de provincie wonen, zijn de ouderen met hun kleinkinderen; de ouders wonen in de grote stad. Zodra de kinderen oud genoeg zijn om naar school te gaan, worden ze door hun ouders opgehaald om te beginnen aan het werken aan hun toekomst, in de stad. Dat is overal in China gaande; de trek naar de groeiende steden, waar het geld valt te verdienen, is enorm. Dorpen blijven vaak bijna of compleet leeg achter.

Alleen op plekken waar gewerkt werd of mensen samen waren, brandde er licht in het dorp. Dat maakte extra indruk tijdens de dagelijkse busreis naar en van onze werkplek van dertig minuten in de duisternis door de hoge bergen. De plekken waar wél licht scheen, waren schaars en bepalend voor het dagelijkse leven. Wij zaten om zeven uur ’s avonds in heftige LED-verlichting aan ons plan te schrijven op onze werkplek, die half af was en dus nog half open, samen met een heleboel motten, sprinkhanen en horzels, soms zo groot als je hand.

De Chinese overheid had ons – bijna allemaal westerse studenten – gevraagd om binnen vijf dagen een plan te bedenken voor hun probleem. Ik was nog nooit buiten Europa geweest, had geen verstand van de Chinese cultuur en studeer aan de Kunst Academie. Ik had best moeite met de hoge verwachtingen. Hoe kan ik bepalen hoe deze Chinezen hun leven ‘moeten’ veranderen?

Later bleek dat de Chinese organisatie en initiatiefnemers zich hier heel bewust van waren. Onze onervarenheid met hun cultuur zagen zij juist als positief. Het was een van de redenen waarom wij waren uitgenodigd. Het creëerde een open en toegankelijke sfeer. De druk die ik voelde, verdween en werd vervangen door een nog groter enthousiasme. Het feit dat we daar waren om ideeën uit te wisselen, met de lokale bewoners te praten (met hulp van een tolk), vertrouwen te krijgen en te winnen, en kennis te maken met een nieuwe cultuur was heel bijzonder.

We besloten al snel in het proces dat we niet naar China waren gekomen om betweterig de levens van de dorpelingen te gaan veranderen. De eerste dagen zijn we vooral gaan observeren. We hebben de provincie grondig bezocht, in lege dorpen de overige dorpelingen geïnterviewd, een verlaten bioscoop bezocht, en een vervuilde magnetronfabriek en een waterfabriek waar nog een handjevol mensen werkten om van het bronwater in flesjes met etiketten drinkwater te produceren. Een prachtige en surrealistische ervaring.

Uiteindelijk zijn wij ons gaan focussen op de link en de interactie die er plaatsvond (of juist niet) tussen de provincie en ‘de wereld daarbuiten’. Deze interactie was schaars en vond voornamelijk plaats op WeChat. Wij wilden een nieuw intermediaplatform creëren waarbij de overheid samen zou werken en zou inspelen op de vraag van de bevolking, bijvoorbeeld met imkers. Zo zou de overheid via dit platform doelgericht workshops kunnen geven waarbij experts van buitenaf naar de provincie zouden komen om de imkers te helpen hun product beter en voordeliger te produceren en zo te groeien.

De natuur was heel belangrijk voor de lokale bevolking. Ze hebben een eeuwig geduld, respect en zorg voor de natuur. Door gebruik te maken van wat er al is en dat te versterken, hebben we ons voornamelijk gefocust op de markt. Met het geloof dat bewoners zichzelf nog beter moeten kunnen redden en meer gebruik moeten kunnen maken van ‘de wereld daarbuiten’ en om die wereld iets dichterbij te halen, zowel fysiek als digitaal.

Het is ons gelukt om een plan te schrijven. We hebben de design challenge niet gewonnen maar het verlies vergaten we snel weer door de fantastische ervaring om met mensen samen te werken die zonder dit initiatief elkaar nooit zouden hebben ontmoet. Nu hebben we naar elkaar geluisterd en hebben we elkaar leren waarderen. Dat was het allemaal waard.

Foto: Moze Mertens.