Het schaakspel om de Europese Macht

Na de Europese parlementsverkiezingen in mei 2014 begint de vorming van een nieuwe Europese Commissie. De lobby van verschillende landen en politici om het voorzitterschap van de commissie te verwerven is ongetwijfeld al begonnen in de Brusselse achterkamers. De huidige voorzitter van het Europees Parlement Martin Schulz (Duits Sociaal Democraat) is op 6 november kandidaat geworden voor de positie van voorzitter van de Europese Commissie. Hij is de eerste politicus die campagne gaat voeren voor deze functie. De verdeling van Europese topposities is een groot strategisch schaakspel op hoog niveau waarbij het profiel van de persoon, politieke stromingen en met name de belangen van landen een grote rol spelen.

Grijze Muizen
In 2009 maakten de Europese leiders een veilige keuze door de vrij kleurloze Catherine Ashton en Herman van Rompuy op belangrijke posities te zetten (respectievelijk hoge vertegenwoordiger voor Buitenlandse Zaken en president van de Europese Raad). Ook de conservatief José Manuel Barroso, de huidige voorzitter van de commissie, is zeer behoudend. Voor de nieuwe voorzitter is een bestuurdersmentaliteit belangrijk en hij moet niet een al te politiek profiel hebben. Politici zoals Tony Blair werden eerder gepasseerd voor hoge Europese functies. De Europese regeringsleiders die samen de topposities verdelen, zijn niet op zoek naar politieke leiders maar naar kneedbare bestuurders. Het is de vraag of de openlijke kandidatuur van Schulz in goede aarde valt bij de regeringsleiders en hij steun krijgt.

Partijbelang
Traditioneel levert de grootste fractie binnen het Europees Parlement de voorzitter van de commissie. Het parlement moet ook instemmen met de gehele nieuwe commissie en kan de strijd aanbinden met de regeringsleiders. Binnen het parlement vormen de socialisten of de christendemocraten meestal de grootste fracties. De nieuwe voorzitter van de commissie is daarom waarschijnlijk een sociaaldemocraat of christendemocraat. De sociaal-democraten hebben door te kiezen voor Schulz een duidelijke kandidaat vooruit geschoven.

Landsbelang
De belangrijkste afweging voor de regeringsleiders blijft ‘uit welk land komt de nieuwe voorzitter’. Hierbij kijken de regeringsleiders in Europa of landen niet te veel macht vergaren en uit welke landen andere internationale topfunctionarissen afkomstig zijn, bijvoorbeeld Mario Draghi (Italiaan, voorzitter ECB), Christine Lagarde (Frans, directeur IMF), Jeroen Dijsselbloem (voorzitter Eurogroep) of Anders Fogh Rasmussen (Deen, secretaris-generaal NAVO). Het is ook de vraag of een Duitser of een Fransman voorzitter van de commissie kan worden. Deze landen vormen al een groot machtsblok binnen Europa. Daarnaast kan een belangrijke overweging voor de regeringsleiders zijn om te kiezen voor een voorzitter uit een land met de Euro als munt en een land dat kredietwaardig is. Daarmee vallen al veel potentiële kandidaten waaronder Schulz af. Een mogelijke voorzitter van de commissie komt uit Finland, Oostenrijk, Luxemburg of Estland.

Potentiële Kandidaten
Een potentiële kandidaat is Jean Claude Juncker, de voormalige premier van Luxemburg en ook ex-voorzitter van de Eurogroep. Juncker was tot voor kort premier van Luxemburg, is een Christendemocraat en is zeer ervaren in de Europese politiek. Een andere kandidaat is de huidige commissaris voor monetaire en begrotingszaken Olli Rehn. De Fin heeft veel ervaring in Europa en een zware portefeuille in de commissie. Rehn heeft echter een liberale achtergrond. En misschien is de huidige kanselier van Oostenrijk Werner Faymann een geschikte kandidaat? The Center for European Reform doet ook een aantal suggesties waaronder de Poolse premier Donald Tusk en de eerder genoemde Anders Fogh Rasmussen. Persoonlijk verwacht ik dat het te vroeg is voor een Oost-Europese voorzitter en de regeringsleiders uit de Eurozone belang hechten aan een kandidaat die ervaring heeft met de Euro-problematiek. Ook een kandidaat uit Duitsland of Frankrijk zoals Schulz en Lagarde maken in mijn ogen geen kans.