De kracht van grassroots: Vier lessen van de #LivingWage campagne

Bij BKB laten we ons graag door andere campagnes inspireren en vinden we het belangrijk om kennis met elkaar te delen. Daarom organiseerden we afgelopen vrijdag een sessie over grassroots campagnes met als speciale gast: Matthew Bolton, executive director of Citizens UK. Hij is de man die de Living Wage campagne  in Groot-Brittannië tot een groot succes heeft gemaakt. Zo’n 200.000 mensen zijn dankzij deze campagne uit de armoede geraakt. Lees hieronder zijn verhaal in het Nederlands.

Hoewel ik voornamelijk zal spreken over de Living Wage Campagne is goed om te weten dat de missie van Citizens UK fundamenteler is: het vergroten van de invloed en macht van de gewone Britten, van de massa. Volgens mij is er niks belangrijker dan dat. We leven in een democratie waar de stem van ieder persoon gelijk zou moeten zijn, maar iedereen weet dat dit niet waar is. Het systeem is scheef. In het Verenigd Koninkrijk, maar waarschijnlijk ook in andere democratieën, is er sprake van een grove ongelijkheid in macht. Burgers zien dit, voelen dit, weten dit en worden steeds bozer. Wat mij betreft kunnen we dit oplossen met behulp van (meer) populisme. 

Wanneer mensen ‘populisme’ horen dan vinden ze het vaak een vies woord. Het is de politiek van verwijten, polarisatie en simpele oplossingen. Boos en destructief. Maar als we kijken naar de definitie dan zien we iets heel anders: ‘Steun voor de zorgen van de burger’. In mijn ogen hebben we hier juist meer van nodig. Niet minder. De verwarring ontstaat juist door twee vormen van populisme. 

1. Een klein aantal welvarende mensen, die werkzaam zijn in media, politiek en het bedrijfsleven wijzen zondebokken (meestal immigranten) aan en wakkeren gevoelens van boosheid, polarisatie en nationalisme aan om ervoor te zorgen dat ze hun macht kunnen veiligstellen en behouden. 

2. Een soort populisme dat draait om de gemeenschappelijke zorgen van het volk. Mensen zijn er klaar mee om continu om te moeten gaan met verandering die hen overkomt. Geen controle te hebben. Dat is ook de reden waarom grassroots strategieën zo succesvol kunnen zijn: burgers zien hoe andere gewone mensen zoals zij zelf voor hen opkomen en voor verandering zorgen.

Hoe heeft de Living Wage campagne, 17 jaar geleden gestart door een handvol mensen in Oost-Londen, die massa bereikt? Hoe zorgde dit kleine groepje ervoor dat er 800 miljoen pond ging naar laagbetaalde mensen; 200 duizend mensen direct uit de armoede zijn gehaald; en 2 miljoen mensen een loonsverhoging kregen? Hoe werden wij een van de meest succesvolle grassroots campagnes in het Verenigd Koninkrijk en een van de meest succesvolle lage loon campagnes in de wereld?

Door de volgende vier principes aan te houden. 

1) Het begint met luisteren 

Bij de start van de campagne was net het nationaal minimumloon verhoogd, waardoor bij geen enkele denktank of adviseur verdere loonsverhoging nog op de agenda stond. Deze campagne begon daarom niet door te praten over de oplossing (hogere lonen), maar door te luisteren en goed in kaart te brengen tegen welke problemen gewone burgers aanliepen.

“Begin vanuit de kwesties die spelen bij ‘gewone burgers’. Begin klein en lokaal”

Zo vertelden veel mensen die wij spraken dat ze twee tot drie banen hadden en daardoor weinig tot geen tijd met hun kinderen konden doorbrengen. En de oorzaak was het lage loon: ze verdienden niet genoeg bij één baan. De oplossing zat hem ook niet in een technocratische aanpassing door het loon een procentpunt te verhogen. Het moest drastisch anders: een leefbaar loon dat meestijgt met de leefomstandigheden. Daarop besloten we lokaal te beginnen met het eisen van een leefbaar loon; bij de bank in de straat en het ziekenhuis om de hoek. Begin vanuit de kwesties die spelen bij ‘gewone burgers’. Begin klein en lokaal. 

2) Voor meer verandering heb je meer macht nodig

Uiteindelijk verspreidde onze campagne zich van Oost-Londen naar het westen, zuiden en noorden van de stad en daarna de rest van het land. Binnen een paar jaar hadden we allianties met 150 lokale organisaties, 250 duizend leden en zetten we ons in voor meerdere onderwerpen. Doordat we groter werden konden we proactief zijn en kansen pakken. 

Een van de manieren waarop we dat hebben gedaan is door grote groepen te mobiliseren tijdens de burgemeestersverkiezingen in 2004. We waren deze periode heel zichtbaar. Tijdens een van de debatten werd vanuit het publiek gevraagd welke burgemeester de Living Wage beweging steunde. Doordat we daar als georganiseerde groep met een gezamenlijk belang stonden, in plaats van een verzameling van 1800 individuen met individuele belangen, konden de kandidaten niet anders dan te beloven dat ze zich zouden inzetten voor een Living Wage in Londen. Zo werd Londen in 2005 de eerste gemeente die officieel de Living Wage omarmde.

3) Creëer ongewone allianties

Te veel campagnes worden te makkelijk weggezet. Zo hebben we nu taxichauffeurs in Londen die boos zijn. Ze zijn boos op Uber die hun werk afpakt, boos vanwege strengere controle op uitstoot van auto’s en boos op de nieuwe fietspaden in de straat die hun werk moeilijker maken. Ze komen echter niet heel ver omdat iedereen denkt: natuurlijk maken jullie je hier boos over, jullie zijn taxichauffeurs! Het ligt in de lijn der verwachtingen en daarom ben je makkelijker te negeren. Hetzelfde geldt voor progressieve actiebewegingen. Natuurlijk zijn zij voor bepaalde onderwerpen, want het zijn vakbonden of klimaatdrammers. 

De Living Wage campagne voorkwam dit door ‘ongewone allianties’ te sluiten. We zorgden ervoor dat zelfs bisschoppen zich uitspraken voor een leefbaar loon. Ook werkgevers, die zich hadden aangesloten bij de beweging en inmiddels leefbaar loon betaalden, zetten zich in als ambassadeurs om andere bedrijven onder druk te zetten.

Uiteindelijk toonde zelfs Boris Johnson, burgemeester van Londen tussen 2008 en 2016, zijn steun omdat hij ambities had om minister-president te worden. De Living Wage campagne werd het onderwerp waarmee hij zijn rivalen Cameron en Osborne de wind uit de zeilen kon houden. Juist door de ongewone allianties van de campagne konden de media en mensen ons niet negeren. 

4) De actie zit in de reactie

Dit is een belangrijk punt, want vaak heb je na een protestmars het volgende gesprek: 

Vriend: ‘He, hoe was de mars vandaag?’ 
Jij: ‘Ja, heel goed. En het regende niet.’
Vriend: ‘Cool, wat gaat er nu verder mee gebeuren?’
Jij: ‘Weet ik niet echt, maar het voelde goed om er te staan.’

Bewegingen zijn vaak bezig met de actie: hoeveel mensen komen er, hoe wordt de sfeer en welke grappige protestborden maken we. Er wordt te weinig nagedacht over de reactie die jij met jouw actie wilt oproepen. Met de Living Wage proberen we ons altijd af te vragen wat het resultaat moet zijn. 

Zo voerden we een campagne met de schoonmakers van een bedrijf. De directeur van dit bedrijf verdiende 8 miljoen pond per jaar en had een helikoper op het dak staan. De schoonmaker die zijn kantoor schoonmaakte verdiende 8 pond per uur. Om hier aandacht voor te creëren besloten we om de schoonmakers brieven te laten schrijven. Daarin stond: 

‘Beste directeur, hoewel we in hetzelfde kantoor werken, verschillen onze levens als dag en nacht. Graag zou ik hierover een keer met u het gesprek willen aangaan. Etc. ‘ 

Uiteindelijk werd niemand voor een gesprek uitgenodigd en werden zelfs een aantal schoonmakers geschorst of ontslagen. Simpelweg omdat ze het gesprek aan wilden gaan. Buiten hadden we journalisten klaarstaan om de zojuist ontslagen schoonmakers te interviewen over deze overdreven en onrechtvaardige reactie. 

Dit zijn slechts vier van de tien lessen uit mijn boek. Dit heb ik geschreven voor de vele helden en heldinnen die zich inzetten voor een onderwerp dat voor hen belangrijk is. Hopelijk geeft mijn boek deze mensen de handvatten om leiding te geven aan hun eigen strijd voor verandering. 

Bedankt voor uw aandacht.

BKB bedankt Matthew Bolton voor het delen van zijn ervaringen met de Living Wage Campagne. Ook dank aan PO in actie en De Goede Zaak voor het delen van hun verhalen over grassroots in Nederland.