Campagne in Bosnië: beter goed gejat dan slecht bedacht

Zondag 7 oktober zijn er parlementsverkiezingen in Bosnië en Herzegovina. Net als vier jaar geleden ben ik afgereisd naar Sarajevo om de verkiezingsperikelen van dichtbij te volgen.

De verkiezingscampagnes in Bosnië en Herzegovina zijn vrij traditioneel: posters langs de weg en vrijwilligers die flyers in je hand drukken. Ik zie veel dezelfde gezichten als vier jaar geleden en het is duidelijk dat de regerende partijen het meeste geld hebben om hun boodschap aan de man te brengen. Een kandidaat pronkt op zijn flyer liever met foto’s van zijn bokscarrière dan met tekst over zijn politieke visie. Maar buiten dat trof ik in eerste instantie weinig opvallends.

Doordat het land bestuurlijk zo verdeeld is, zijn de campagnes dat ook

Totdat ik een video van Naša Stranka (onze partij) onder ogen kreeg. Een groep mensen wordt opgedeeld in op de grond getekende vakken. Kroaten hier, Bosniakken daar, dan een vak voor de Serviërs en eentje voor de ‘overigen’. Daarna worden mensen aan de hand van vragen herverdeeld om uiteindelijk tot de conclusie te komen dat zij misschien meer met elkaar gemeen hebben dan ze op basis van hun afkomst zouden denken. Komt deze beschrijving je vaag bekend voor? Dat kan kloppen!

Campagnevideo Naša Stranka: Samen.

Het spotje lijkt een exacte kopie van een Deense reclame voor de televisiezender TV2Danmark. Die video was een enorm succes en ging viral. Waarschijnlijk zag het campagneteam van Naša Stranka dit en dacht: “Dat kunnen wij ook, maar dan beter”. Want juist in Bosnië en Herzegovina, waar mensen letterlijk door etniciteit verdeeld worden, past deze vorm perfect en brengt de video een belangrijke boodschap.

Crash course Bosnische politiek
Na het uiteenvallen van Joegoslavië en de daaropvolgende Bosnische burgeroorlog (1992-1995), werd in Bosnië vrede gesticht door middel van het Daytonakkoord, waarbij de rechten van de drie grootste etniciteiten die in het land wonen verzekerd zijn en beschermd worden. Het land Bosnië en Herzegovina is sindsdien opgedeeld in twee entiteiten: de Federatie Bosnië en Herzegovina, waar vooral Bosniakken en Bosnische Kroaten wonen en de Republika Srpska, waar de Bosnische Serviërs wonen.

3,3 miljoen inwoners: 14 parlementen, 136 ministeries, 53 partijen

Het land heeft drie talen, die eigenlijk alle drie hetzelfde zijn en drie presidenten die om de acht maanden rouleren van voorzitterschap. De Federatie is daarnaast ook nog opgedeeld in kantons, die onder andere op het gebied van onderwijs, zorg en veiligheid veel autonomie hebben. Als gevolg hiervan heeft Bosnië een enorm bestuurlijk apparaat, met bijvoorbeeld 14 parlementen, 136 ministeries en op de kieslijst zondag 53 verschillende partijen, 36 coalities en 34 individuele kandidaten. En dat op een bevolking van zo’n 3,3 miljoen.

Ouderwets campagnevoeren in de straten van Sarajevo

Doordat het land bestuurlijk zo verdeeld is, zijn de campagnes dat ook. De meeste partijen richten zich specifiek op één groep. De Socialistische Partij (SP) in Republika Srpska belooft bijvoorbeeld ‘vrij werken en leven voor Serviërs’. HDZ BiH pleit voor een derde entiteit voor Kroaten en door de innige vriendschap met Erdogan speelt de SDA in op de Bosniakken, die voornamelijk moslim zijn.

Naša Stranka: inclusieve politiek
Naša Stranka is een opvallend alternatief tussen al dit nationalistisch geweld. De partij is opgericht in 2008 en groeit sindsdien langzaam maar gestaag, vooral in Sarajevo. De partij is expliciet multi-etnisch en inclusief. Want niet alleen de drie grootste etniciteiten moeten vertegenwoordigd worden, maar ook de mensen die daarbuiten vallen. Het versimpelen van het systeem om uiteindelijk de twee entiteiten af te schaffen, is dan ook een grote prioriteit voor Naša Stranka.

In de hoofdstad Sarajevo is er ook winst voor partijen die over etnische grenzen heen willen kijken

Over het campagnefilmpje zegt Amela Topuz, een jonge kandidaat op de lijst voor het nationale parlement: “Het is de enige manier om de verdeling in onze maatschappij te laten zien en om duidelijk te maken dat we alleen verder kunnen als we samen werken.” En ik denk dat ze daarin gelijk heeft: de symboliek van lijnen tussen groepen versus de thema’s die iedereen raken. “Ik denk dat we veruit de beste video hebben en onze campagne spreekt écht alle mensen aan. Ok, de kritiek kan zijn dat we het gestolen hebben van de Denen”, lacht Amela. Het filmpje is overigens alleen online te zien: er was geen budget voor een campagne op televisie. En dat is jammer, want hierdoor mist Naša Stranka een grote groep, vooral oudere kiezers, die juist meer verdeeld leven dan de jongeren.

De verwachting is dat de uitkomst aanstaande zondag niet veel anders zal zijn dan voorgaande jaren. Nationalistische politici zullen er vandoor gaan met de grote winst, al dan niet op eerlijke wijze verkregen. Maar in de hoofdstad Sarajevo is langzaamaan ook winst voor opkomende partijen die over etnische grenzen heen willen kijken. Als zij erin slagen samen te werken, kan dat het begin zijn van een hoopvolle toekomst voor Bosnië.