Vijf praktische tips voor verzet: we have been here before

Denken vanuit een historisch perspectief leert ons dat niets onvermijdelijk is, zo zegt hoogleraar geschiedenis aan de Yale-universiteit Timothy Snyder. Onlangs sprak Snyder in De Balie waar hij een lezing hield met als hoofdvraag: can history save us from ourselves? Welke lessen kunnen we leren van de geschiedenis om ons in het heden te beschermen – tegen onszelf?

Er is namelijk een nieuwe tijd aangebroken. Een tijd van hernieuwd nationalisme waarin de godwin geen overbodige luxe is. Snyder trekt in zijn werk parallellen tussen de huidige globale crisis, en de globale crisis van het begin van de vorige eeuw.

Want daar zijn we nu, aldus Snyder, in de crisis van de tweede globalisatie. Om een voorbeeld te geven van de parallellen die hij trekt: zoals onze globalisatie begon in de jaren zeventig van de vorige eeuw, zo begon de vorige globalisatie in de jaren 1870. Zoals die van ons gepaard ging met een enorm gevoel van optimisme, zo was dat ook bij de vorige. Zoals die van ons ruimte geeft aan bepaalde liberale homogeniserende ideeën, zo was dat ook bij die van hun. En net zoals dat die van ons een punt van crisis heeft bereikt, zo bereikte die van hun dat ook.

Dit om maar aan te geven: we have been here before.

De omstandigheden van de verkiezing van him who shall not be named en de eerste dagen van zijn presidentschap echoën de jaren dertig van de vorige eeuw na, en ook in ons land beloven de peilingen ons roerige tijden. De belangrijkste les volgens Snyder? Persoonlijke verantwoordelijkheid. Want de aanwezigheid van parallellen betekent niet dat we afstevenen op ons noodlot.

Timothy Snyder formuleerde twintig lessen uit twintigste eeuw. Ik zet deze om in vijf praktische tips om verzet te bieden tegen (de opmars van) autoritaire leiders. Vote, participate. Politics is something you can’t afford to ignore.

1. Informeer jezelf. Laat je niet afleiden door de waan van de dag en onthoud: we have been here before. Wanneer er een aanslag plaatsvindt, bedenk je dan dat autoritaire leiders op zulke momenten wachten, of ze zelfs plannen om macht te grijpen en de juridische situatie naar hun hand te zetten. Denk bijvoorbeeld aan de Reichstag-brand die door de nazi’s werd aangegrepen als bewijs tegen de communisten. Denk na, organiseer en handel.

2. Wees een bondgenoot. Realiseer je dat veel mensen zich niet thuis voelen in hun eigen land en zorg ervoor dat dat niet door jou kan komen. Kleine daden van naastenliefde kunnen een wereld van verschil maken. Zo zou je de sleutel van je synagoge aan moslims kunnen geven nadat hun moskee is afgebrand.

3. Demonstreer. Bedrijf lijfelijke politiek. Ga naar buiten om je lichaam op onbekende plaatsen met onbekende mensen te omringen. Blijf niet in je stoel voor een scherm zitten. Doe mee. Het kan raar voelen, maar op het moment dat jij het voorbeeld geeft, is de betovering van de status quo verbroken.

4. Lig dwars. Werk je bij KLM en moet je mensen tegenhouden? Doe het niet. Ben je advocaat? Geef gratis rechtsbijstand. Gebeuren er dingen in jouw gemeente die niet kunnen? Bel ze op en laat ze weten dat je meekijkt. Vermoei en irriteer. Revolution Messaging – van de mensen achter de Bernie Sanders-campagne – ontwikkelde technologie die het de bezorgde burger makkelijk maakt.

5. Stem op 15 maart. Overtuig in jouw omgeving minstens drie mensen van de noodzaak om te stemmen – op iemand die de rechtsstaat respecteert. Voorkomen is beter dan genezen.