Van een leien dakje

De nederlaag van de Partij van de Arbeid  bewijst dat een goede grondcampagne alléén niet voldoende is om de kiezer in voldoende mate naar de stembus te krijgen.  Alle andere onderdelen moeten ook gesmeerd lopen, zo bewees D66.

Het verlies van met name Amsterdam aan D66 is bij de PvdA ingeslagen als een bom. Maar niet alleen omdat Amsterdam van oudsher zo’n PvdA-bastion was. PvdA’ers waren oprecht overtuigd van wat een goede vrijwilligerscampagne op straatniveau vermag.

Dat had de PvdA immers bewezen in tussentijdse herindelingsverkiezingen in onder andere Leeuwarden. Ondanks dat de PvdA ook daar niet erg populair was vanwege het regeringsbeleid deden de sociaal-democraten het boven verwachting goed. Samsom en de zijnen putten er de hoop uit dat ze die stunt landelijk zouden kunnen herhalen bij de gemeenteraadsverkiezingen. Ja, er zou verlies zijn maar dat zou meevallen, met name dus dankzij die grondcampagne.

Het viel niet mee. De uitslagen waren desastreus. Zelfs Amsterdam ging overtuigend verloren aan de directe concurrenten. D66 verdubbelde, de SP verdubbelde en Groenlinks verloor iets maar deed het boven verwachting goed.

D66
De Democraten deden alles goed. Lijsttrekker Jan Paternotte nam geen grote risico’s en kwam geen moment echt in de problemen. De partij had de wind in de zeilen vanwege het impopulaire kabinetsbeleid — ook al droeg D66 op onderdelen ook verantwoordelijkheid — en maakte geen fouten. Paternotte had geleerd van het geblunder uit 2010 en liet zich niet van de wijs brengen door aanvallen uit de PvdA-, Groenlinks- en VVD-hoek. Mede dankzij de landelijke politieke ontwikkelingen ontstond een tweestrijd, een horse race tussen D66 en PvdA. En horse races, daar houden media van.

Ook in de andere steden stuurde D66 aan op een tweestrijd. Bij iedere peiling die wees op een tweestrijd tussen PvdA en Leefbaar Rotterdam of een strijd tussen PvdA en PVV (Den Haag), sprongen op Twitter en Facebook D66’ers er bovenop om media er direct op te wijzen dat het op zijn minst een driestrijd was. Sowieso reageerden D66’ers op social media veel sneller en actiever op ontwikkelingen met spin, framing en webcare dan in 2010 en 2012.

En D66 doet weliswaar niet aan het soort intensieve grondcampagnes waar de PvdA bekend om staat, de Democraten zorgden er in ieder geval voor dat ze overal goed zichtbaar waren. D66 moet de komende vier jaar bewijzen dat het de PvdA in de schaduw kan stellen om te voorkomen wat de PvdA overkwam in 2010: dik verlies na de monsterzege in 2006.

PvdA
Het is hier al eerder opgemerkt: de PvdA zat in een perfecte storm. Lijsttrekker Pieter Hilhorst kreeg nauwelijks de kans zijn eigen verhaal te vertellen. Breed uitgemeten blunders en ronduit pech maakten dat zijn race his to lose werd. Het begon met de ambtelijke fout van €188 miljoen die in één keer zijn net opgebouwde reputatie als wethouder van Financiën aan gort schoot. Vanaf dat moment is het Hilhorst niet meer gelukt een eigen momentum te creëren.

Net toen concurrent D66 een punt maakte van onderwijs, legde een CPB-rapport een bom onder de onderwijsresultaten van 6 jaar PvdA-beleid. Toen Hilhorst het onderwerp ‘tweedeling’ wilde aanroeren en dat D66 wilde aanwrijven, verscheen een onderzoeksrapport dat stelde dat die tweedeling niet bestaat. Op beide rapporten viel nogal wat aan te merken maar zulke nuances gaan verloren in een campagne.

Ook van plannetjes als het openbreken van parkeergelden en Hilhorst’s stellingname voor de sociale woningbouw bleef weinig overeind. Met name op het laatste punt zette het beleid van zijn eigen PvdA in Den Haag hem klem, omdat hij weigerde zich daar publiek hard tegen te keren. Sowieso was Hilhorst onduidelijk in zijn afwijzing van het kabinetsbeleid, zoals rond de strafbaarstelling van illegaliteit, waar veel PvdA-kiezers in Amsterdam moeite mee hebben. En dan verliepen de debatten ook al niet rimpelloos. Zoals journalist en Hilhorst-volger Hugo Logtenberg concludeerde in NRC Handelsblad: media als De Telegraaf en Het Parool schreven de PvdA-lijsttrekker af. Hij kon weinig goeds meer doen, ieder foutje werd breed uitgemeten.

De opkomst in Amsterdam was met name in de wijken waar de PvdA traditioneel sterk vertegenwoordigd is lager dan in 2010. Dat suggereert dat de PvdA er ondanks het vele canvassen minder in geslaagd is de PvdA-kiezer naar de stembus te krijgen. Daarnaast stapten nogal wat van hun kiezers uit protest over naar met name D66. Ook de SP profiteerde van chagrijn over het VVD-PvdA-beleid in Den Haag. De PvdA Amsterdam zal zich de komende periode stevig moeten profileren om het vertrouwen terug te winnen.

De bloeding gestelpt
“Ik kon het tij niet keren”, concludeerde Hilhorst in de verklaring waarin hij zijn aftreden aankondigde.  Dat klopt deels. De hele PvdA Amsterdam kon dat niet. Heeft die gevreesde PvdA-campagnemachine dan nergens toe gediend? Natuurlijk wel. Hoewel de PvdA flink verloor in Amsterdam valt dat verlies eigenlijk nog mee, vergeleken met andere gemeenten. De campagne heeft de PvdA Amsterdam zeer waarschijnlijk voor veel erger behoed.