#UK2015 Een verkiezing zonder winnaars

Zoals het er naar uitziet, gaat niemand de aankomende Britse verkiezingen winnen. 650 Parlementsleden zullen weliswaar verkozen worden, maar geen van de partijen waartoe ze behoren zal naar verwachting op de ochtend van 8 mei in een overwinningsroes ontwaken. Sterker nog, het kan goed zijn dat David Cameron, Ed Miliband, Nick Clegg en co die dag allemaal met een kater opstaan, in een nieuw, politiek landschap waar geen touw aan vast te knopen is.

ministru_prezidenta_valda_dombrovska_tiksanas_ar_apvienotas_karalistes_ministru_prezidentu_deividu_kameronu_8514463381

Conservatives ­- Tijden van Thatcher herleven niet
Met een politieke stunt zette premier David Cameron tijdens zijn laatste parlementaire debat – het zogenaamde Prime Ministers’ Questions – zijn grote opponent Ed Miliband te kijk. Niet voor de eerste keer, want Cameron heeft in directe confrontaties vaak gewonnen van de zwakke Labourleider (hierover later meer). Goed gehumeurd ontbond hij het Parlement, waarmee de campagneperiode formeel aanbrak. Er is meer goed nieuws voor Cameron: de economie trekt aan, de werkeloosheid daalt en de staatschuld neemt af. In tijden waarin de economie hoog op de prioriteitenlijstjes van kiezers blijft staat is dat een ijzersterk campagnewapen. Niet voor niets hamert campagnestrateeg Lynton Crosby op een centrale boodschap: “Our long term economic plan is working”.

En dus lijkt niets in de weg te staan om de hoogtijdagen van de Conservatieven terug te laten terugkeren. De dagen van Thatcher of Mayor, waarin de Conservatieven een absolute meerderheid hadden waardoor ze grote hervormingen konden doorvoeren. Niets is echter minder waar. In geen enkele peiling ziet het ernaar uit dat de partij van Cameron de benodigde 326 zetels haalt om alleen de macht op te eisen. Deze peilingen bevestigen de veelgehoorde analyse dat teveel kiezers onder geen enkele voorwaarde zouden stemmen voor de ‘nasty party’, die met name in armere delen van het VK veel sociaal-economische schade heeft aangericht. Doordat de electorale basis hierdoor te smal blijft, lijken de sleutels naar een nieuw premierschap voor Cameron opnieuw te liggen in een ingewikkelde coalitie, waarin de daadkracht van Thatcher wederom een onmogelijke droom zal blijken.

Liberal Democrats – Slachtoffer van het coalitie-experiment
Eindelijk mocht de derde partij van het VK aan de macht ruiken, toen ze in 2010 een historische coalitie sloten om de Conservatives aan een meerderheid te helpen. In een ‘hung Parliament’, waar geen enkele partij de absolute meerderheid had, moest partijleider Clegg kiezen tussen het uitgerangeerde Labour van de mateloos impopulaire Gordon Brown en de partij van Cameron, die flink had gewonnen. Hij koos voor het laatste. Voor de plek die Clegg hiermee veiligstelde voor zijn partij in het Kabinet, betaalt hij nu echter een grote prijs.

Want vanwege het kiessysteem dat een twee partijenstelsel in de hand werkt, heeft het Britse electoraat geen kaas gegeten van coalitie-regeringen en de compromissen die daarmee gepaard gaan. Als junior binnen de coalitie waren het vanzelfsprekend de Lib Dems die de meeste concessies moesten doen, tot grote afschuw van hun kiezers, waarvan een groot deel hoe dan ook al diep teleurgesteld was in de samenwerking met de Conservatieven. Symbool hiervoor staat de gebroken belofte van partijleider Clegg om collegegeld niet te verhogen. Vers geïnstalleerd verhoogde de regering het collegegeld echter tot maar liefst 9000 pond per jaar. Zelfs deze pijnlijke verontschuldigingsvideo kan er niets aan veranderen dat Clegg voor veel kiezers zijn geloofwaardigheid voor altijd kwijt is. Het is dan ook niet verbazingwekkend dat de LibDems een groot deel van hun zetels dreigen te verliezen. En zelfs Clegg is er niet zeker van dat hij zijn zetel veiligstelt.

Labour – Kozen het verkeerde broertje
Na vijf jaar brommen in de oppositie zou Labour klaar moeten zijn voor een nieuwe aanval op de macht. De linkse wind die er in Europa waait heeft ook het VK bereikt, en Labour is de gedoodverfde partij om een einde te maken en het sociaal afbraakbeleid van de huidige regering. Investeren in plaats van bezuinigen, predikt Labour, en een einde aan de privatisering van de gezondheidszorg; een boodschap die er bij veel kiezers ingaat als zoete koek. Het probleem is dan ook niet de boodschap, maar de afzender: Ed Miliband. In 2010 ging de strijd om de opvolging van Gordon Brown als partijleider tussen Ed Miliband en zijn broer David. Dankzij een duivels ingewikkeld kiessysteem, waarin vakbonden als financiers van de Labourpartij een zware stem hebben, won de iets linksere Ed uiteindelijk met miniem verschil van zijn knappe, charismatische en succesvolle broer, tot dan toe de kroonprins van Labour.

Ed is onhandige, Ed slist, Ed kan geen broodje bacon eten en heeft een ongekende gelijkenis met animatiefilmfiguur Wallace. En alhoewel dat natuurlijk niets zegt over zijn visie, werklust of intellect, is het voor veel kiezers reden om op 7 mei niet Labouraan te kruisen. Daarom lijkt ook Labour geen absolute meerderheid te halen en dreigt ook voor Miliband de weg naar ‘Number 10’ een weg vol obstakels en onderhandeling met andere partijen, die hun huid stuk voor stuk duur zullen verkopen.

UKIP en Greens – Slachtoffers van het kiessysteem
De impopulariteit van de grote drie partijen biedt ruimte aan kleinere partijen om zich als alternatief te profileren. Aan de rechterkant is dat UKIP van Nigel Farage, dat voortbouwend op een breedgedragen euroscepsis, een bredere rechts-populistische agenda ontwikkelt voor ‘de gewone man’. Farage houdt van een biertje en een peuk en zet zich af tegen de politiek correcte elite die het land bestuurt. Deze boodschap slaat aan en maar liefst 15% van de kiezers lijkt hun stem aan UKIP te willen geven. Ook als dat op 7 mei nog steeds zo is, haalt Farage en zijn partij bij lange na niet 15% van de zetels. Dat komt omdat zijn steun verspreid is, waardoor de partij in heel veel kiesdistricten weliswaar veel stemmen zal halen, maar in slechts een handjevol genoeg om ook de grootste te worden, wat nodig is om een zetel te bemachtigen. Met 1 op de 7 Britten achter zich zal Farage het daarom waarschijnlijk moeten doen met een zetel of 4, nog geen procent van het totaal aantal zetels. Hetzelfde probleem geldt voor de Greens aan de linkerkant. De partij die een onversneden links en groen geluid laat horen vindt veel afgehaakte Labour en Liberal Democrats stemmers aan haar zijde, maar met uitzondering van het überprogressieve Brighton lijkt ook deze partij op geen enkele plek een meerderheid te halen. Dit tenenkrommend slechte radio-interview met partijleider Bennett zal overigens ook niet geholpen hebben.

The Scottish National Party – De grote strijd is al verloren
De Schotse nationalisten dan. Die hebben minder last van het kiessysteem, omdat hun stemmers – de naam zegt het al – zich met name begeven in Schotland. En ze staan daar op grote zetelwinst in de peiling. De verwachting is dat ze Labour in de Schotse kiesdistricten van de kaart vegen. Toch zal het ondanks de aankomende overwinning voor de SNP wrang voelen dat ze hun macht nog steeds grotendeels moeten uitoefenen via Londen. Het was immers de SNP die het Schotse onafhankelijkheidsreferendum afdwong om hun grote droom, een vrijgevochten Schotland, waar te maken. De Schotten kozen echter om onderdeel van het VK te blijven en zorgden er zodoende voor dat de vele politici die op 7 mei namens de SNPgekozen worden alsnog het grootste deel van hun week in het door hun zo gehate Westminster door moeten brengen.

Een moeilijke puzzel
Kortom, het ziet ernaar uit dat er geen uitgesproken winnaar uit de bus zal komen op 7 mei. Maar zonder uitgesproken winnaar ook geen uitgesproken verliezer. En dus zal iedereen de onduidelijkheid aangrijpen om toch de overwinning te claimen en zichzelf naar voren te schuiven als (mede-)regeringspartij. Mogelijk is een vreemde kongsi tussen Schotse nationalisten en Britse sociaal-democraten nodig om tot een meerderheid te komen. Of wellicht moet Cameron op de thee gaan bij allerhande Noord-Ierse randpartijen om tot 326 zetels te komen. Of er komt een minderheidskabinet, met alle complicaties van dien. Hoe dan ook komen Britse politieke junkies tussen nu en 7 mei, maar ook nog lang daarna, flink aan hun trekken.

Dit verhaal verscheen eerder op Political Minds.

Foto: Toms Norde, Valsts kanceleja / Wikimedia Commons.