‘Twitter is niet dood, maar juist levendiger dan ooit’

Foto: Rewan Jansen / BKB.

BKB’er Tom te Buck was deze maand te vinden bij Etmaal 2018, een congres over communicatiewetenschap in Gent. Hij was een van de sprekers: hij vertelde andere social media-experts hoe Twitter in je voordeel kan werken als politicus. Hoe dat precies werkt? Een vraaggesprek met Frank Verhoef.

Tom te Buck, werkzaam als campaigner bij BKB, rondde in 2017 zijn scriptie over de relatie tussen Twitter, media-aandacht en voorkeursstemmen voor politici bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen af met een duizelingwekkende 9,5.

Zijn begeleider bij de Vrije Universiteit vond dat de scriptie meer aandacht verdiende en stuurde ‘m op naar verschillende congressen over communicatiewetenschap. Te Buck kreeg zodoende een uitnodiging om zijn scriptie te presenteren op Etmaal 2018, dus trok hij deze maand naar Gent om met andere vakidioten te praten over de effecten van social media als Twitter.

In je scriptie schrijf je dat populaire tweets leiden tot meer media-aandacht en dus ook tot meer voorkeursstemmen bij de verkiezingen.
“Simpel gezegd klopt dat. Het is een vrij ingewikkelde analyse, maar hier komt het op neer: meer media-aandacht betekent meer voorkeursstemmen (de partijleiders niet meegerekend), en meer media-aandacht krijg je door meer te twitteren.

Mijn onderzoek beslaat de periode 1 januari 2017 t/m 15 maart 2017, in aanloop naar de Tweede Kamer-verkiezingen van 15 maart. Politici als Farid Azarkan (DENK) en Pieter Omtzigt (CDA) deden het goed vorig jaar: Azarkan verstuurde 119 tweets in de onderzochte periode, waarop hij 2513 retweets/reacties kreeg. Hij haalde er 14 keer de landelijke kranten mee, en kreeg 61.876 voorkeursstemmen. Niet slecht voor iemand die nog niet politiek actief was. CDA’er Omtzigt verstuurde 493 tweets, kreeg maar liefst 43.862 retweets/reacties en een vermelding in 49 krantenartikelen. Omtzigt haalde 97.638 voorkeursstemmen.”

Het valt inderdaad op: journalisten nemen gretig tweets over, of ze bellen naar aanleiding van zo’n tweet voor meer informatie. Een goede tweet is dus een soort persbericht?
“Een politicus als Geert Wilders gebruikt Twitter als een persberichtenmachine. Zonder de filter of kritische vragen van journalisten kan hij zijn bericht naar buiten brengen. Zijn tweets worden vaak meegenomen in nieuwsberichten of zijn zelfs de basis van nieuwsberichten. Claes de Vreese, hoogleraar aan de UvA heeft daar net een interessant paper over geschreven (zie vooral punt 5).”

Een voorbeeld van luie journalistiek?
“Het is niet per se lui van journalisten om tweets over te nemen – de journalistiek staat nu eenmaal onder druk door gratis media en bezuinigingen en moet daarom snel werken – maar er zijn onderzoeken in Engeland die aantonen dat 90 procent van de onderzochte tweets één op één worden overgenomen in de media (zie Graham et al – 2013, 2016). Het is niet per se hetzelfde met de Nederlandse pers, maar ik vind de cijfers schokkend.”

Vooral journalisten, communicatiemedewerkers, politici en hun medewerkers zijn actief op Twitter.

Vooral journalisten, communicatiemedewerkers, politici en hun medewerkers zijn actief op Twitter. Het publiek dat Twitter gebruikt is daarom niet representatief voor de hele bevolking. Sowieso is het publiek op Twitter over het algemeen vrij hoog opgeleid, politiek betrokken en is in grote mate politiek gekleurd.

Onderzoek van Vrij Nederland bevestigde dat laatst ook: eilandjes komen niet met elkaar in contact. Het is goed om te beseffen dat onderwerpen die op Twitter spelen niet per se in de maatschappij spelen. Hoewel het best handig kan zijn om even op Twitter te kijken wat er speelt, moet je als journalist voorzichtig zijn met uitspraken naar aanleiding van een bepaald sentiment op Twitter.”

Voor het eerst heeft Twitter winst gemaakt. Hoe komt dat? Hebben we dat te danken aan president Donald Trump?
“Het is causaal moeilijk aan te tonen of het door president Trump komt, maar het heeft er wel mee te maken. Zelfs mijn vriendin zit sinds kort op Twitter, omdat ze het gevoel heeft dat er iets gebeurt. Dat is natuurlijk ook zo. Regeringsleiders als Trump gebruiken het platform voor hun mini-persberichten. Hij gebruikt het om zijn mening te geven, hij lijkt het zelfs te gebruiken voor internationale betrekkingen, met kritiek op de Britse minister-president Theresa May, China en Noord-Korea.

Twitter is hot. Journalisten moeten er dus zeker niet mee stoppen, want er gebeuren belangrijke dingen. Dat is wel een factor die meespeelt voor de winst die ze nu maken. Mensen als Trump dragen bij aan de relevantie van het platform. Er wordt echt niet alleen maar getwitterd over wat iemand heeft gegeten tijdens de lunch. Daar zijn inmiddels andere platforms voor.

Overigens denk ik dat vorig jaar, net als 2016, het jaar van de fake news delende botaccounts was. Twitter is, overigens net als Facebook, beursgenoteerd en moet dus groeien voor de aandeelhouders. Een bot-account is in principe ook groei (meer accounts = groei), terwijl dat natuurlijk niet is hoe Twitter zelf zou willen groeien. Aan de ene kant vechten ze tegen bots, aan de andere kant is het interessant voor ze omdat het de aandeelhouders een perceptie van groei kan geven.”

Lees ook: Data in campagnes zijn belangrijk, maar vergeet je onderbuik niet’

Wat zou jij als campaigner willen veranderen aan Twitter?
“Ik wil dat er nog veel meer botaccounts verdwijnen. Het idee van geverifieerde accounts is erg goed. Het zou goed zijn als er meer voorwaarden zijn bij het registreren van een account, zoals dat je een telefoonnummer moet gebruiken in plaats van alleen een mailadres. Aan de andere kant zorgt dat ook weer voor een drempel voor nieuwe gebruikers. En vergeet niet: er zijn ook nuttige bots. Denk aan de Optabots die over sport twitteren tijdens wedstrijden. Het is een grijs gebied en dat maakt het zo lastig.

Als campaigner vind ik het mooi dat je nu makkelijker draadjes kan maken. Twitter is een text focused medium. Dat is de kracht ervan. Twitter blijft superrelevant als je journalisten wil bereiken. Ik vind dat er wel meer nadruk mag worden gelegd op conversatie. Dat is wat Twitter leuk maakt. Veel mensen volgen het nieuws via Twitter, maar de conversaties zijn nou juist superwaardevol. Ik had laatst bijvoorbeeld een gesprek met iemand die naar aanleiding van een debat zei dat de democratie kapot is. Dan ga je toch even in gesprek. Dan kom je altijd wel weer, in ieder geval een beetje, tot elkaar. Dat vind ik zo mooi, dat je gesprekken kan hebben met mensen buiten je eigen bubbel. Facebook pusht op waardevolle en persoonlijke berichten die een hogere interactie hebben, dat moet op Twitter ook gebeuren.”

Spel om zes uur ‘s ochtends de kranten, bedenk waar je het niet mee eens bent en wie je kan aanvallen, en open dan razendsnel Twitter.

Wat is je advies voor twitterende politici en hun campagneteams?
“De hoofdconclusie uit mijn onderzoek was duidelijk: schreeuw en uit kritiek op anderen. Polariseren werkt. Daar krijg je het meeste aandacht mee. In de campagne van 2017 was de tweet van Geert Wilders met een gephotoshopte Alexander Pechtold de best presterende tweet qua bereik.

Politici moeten daarnaast op tijd twitteren. Daarmee bedoel ik dat je ’s ochtends vroeg moet reageren op wat er in de krant staat, want dan maak je kans dat je wordt meegenomen in de daaropvolgende berichtgeving. Dus: spel om zes uur ‘s ochtends de kranten, bedenk waar je het niet mee eens bent en wie je kan aanvallen, en open dan razendsnel Twitter. En zorg dat je anderen tagt. Zo haal je er nog veel meer uit.”

Lees ook: Een verkiezingscampagne winnen in 140 tekens

Stelling: Twitter is toch niet zo dood als sommigen dachten of hoopten.
“Twitter is niet dood, Twitter is springlevend! Dat zag je de afgelopen anderhalf jaar wel. Dat blijft de komende jaren ook zo. Twitter moet ook niet dood zijn. Het is een heel nuttig medium met waardevolle conversaties. En voor nieuwsjunkies blijft het een fantastisch medium.”

Wil je meer details over de masterscriptie voor de master Communicatiewetenschap van Tom te Buck? Stuur een tweet of een persoonlijk bericht naar @tomtebuck.