Trots

Opeens waren ze overal: op abri’s, op billboards en in TV-spotjes. Poëtische, nostalgische en hoopvolle spots en posters met hoofdrollen voor Van der Vaart, Rensenbrink en ‘de Generaal’. In het overweldigende aanbod van treurigmakende EK aanhaak-campagnes is het een mooie uitzondering: een oproep om trots te zijn op ons land, op Oranje. (Ook al heeft die trots een stevige knauw gehad tegen de Denen afgelopen zaterdag.)

De Telegraaf voert al ruim een jaar een mooie campagne die dat uitstraalt: Trots op Nederland. Het doet een beetje denken aan de legendarische ‘15 miljoen mensen’-spot uit de jaren ’90, toen Nederland nog zo’n lekker gek en tolerant land was (waar onder de oppervlakte de veenbrand al woedde). De Telegraaf raakt een minder peace, love & happiness achtige toon dan de Postbank spot. Het zal de tijdsgeest zijn: realistisch, nostalgisch, maar met eigentijds perspectief. De krant lijkt het gevoel in Nederland uitstekend te omschrijven. We willen weer trots zijn op ons land, een gemeenschap vormen, terug naar Drees, naar 1974 of 1988. Waarmee de Telegraaf zich wederom positioneert als DE krant voor Nederland.

Trots zijn op Nederland. Sinds Rita Verdonk er met deze woorden vandoor en ten onder ging in 2006 lijkt het bijna not done om nog met trots te schermen. Al leek haar beweging, onder bezielende leiding van Kay van de Linde, in eerste instantie een groot succes en haalde Verdonk meer dan 25 zetels in de polls. TON (niet de mooiste afkorting ter wereld) kon haar belofte niet waarmaken. Dankzij interne ruzies, dom gedrag van de lijsttrekker en met als hoogte- (of diepte-) punt het hilarische spotje van Willibrord Frequin (Van de Linde was toen al lang vertrokken) haalde het ooit zo veelbelovende Trots op Nederland 0 zetels in de verkiezingen van 2010. Dit weekend werd bekend dat Trots op Nederland zal opgaan in een nieuwe partij samen met Hero Brinkman, Trots zal naar alle waarschijnlijkheid niet meer terugkeren in de partijnaam.

Ooit, het zal in de herfst van 2003 zijn geweest, adviseerden we (een aantal mensen rond de PvdA) Wouter Bos om als centraal thema voor de PvdA het thema trots te kiezen. Het kabinet Balkenende II was op een dieptepunt van haar populariteit beland. Nederlanders schaamden zich voor de premier, die als een schooljongetje in het Witte Huis op bezoek ging, gesouffleerd werd door Donner en van een skateboard viel. Uit onderzoek bleek dat mensen zich niet identificeerden met de politieke koers en dat er veel onvrede was over de politieke en maatschappelijke keuzes die het kabinet maakte.

In onze ogen zou de PvdA van Wouter Bos door het omarmen van het thema trots moeten laten zien dat het andere keuzes maakte. Een sociaal stelsel, een overheid en een manier van omgang met elkaar waar je allemaal trots op kon zijn. Het was in onze ogen een winnende boodschap. Waar eerder sterk & sociaal een schot in de roos bleek (de PvdA van 2012 keert er zelfs naar terug), moesten we na 2002 en het falende kabinet Balkenende Nederland zelfvertrouwen teruggeven. ‘We willen weer trots zijn op Nederland’ lag zeer voor de hand.

Het is geen leidend PvdA thema geworden, misschien durfde Bos het niet aan. Wellicht vond men het te patriottistisch of onderschatte men de kracht van het thema. Bos probeerde het een aantal keer uit. In een interview in het kerstnummer van de Telegraaf, in een congresspeech en in de laatste alinea van z’n boek:

‘Ik wil dat Nederlanders weer trots kunnen zijn op hun land. Dat lukt alleen als we ook trots kunnen zijn op elkaar. De Zweedse sociaaldemocraat Olof Palme zei ooit dat je als politicus moet durven dromen. Ik durf te dromen van een Nederland om trots op te zijn maar ik wil me er vooral ook keihard voor inzetten. Ik wil werken aan een Nederland waarin mensen van verschillende afkomst, kleur of godsdienst gelijk kansen hebben. Dit land kan zoveel beter.’

In plaats van het optimistische ‘we willen trots zijn op Nederland’ werd het leidend thema ‘dit land kan zoveel beter’.

Dat trots wel degelijk een aansprekend thema was bleek in de campagne van 2006. Rita Verdonk zat nog bij de VVD, maar het CDA lanceerde in de zomer de website ikbentrotsopnederland.nl. (helaas is de site niet meer in de lucht). Het werd een van de dominante thema’s die leiden tot de wederopstanding van het CDA in 2006, terwijl de PvdA met ‘dit land kan zoveel beter’ de verkiezingen verloor.

Het is mijn stellige overtuiging dat Nederland in 2012, na anderhalf jaar verspilde tijd in een onsuccesvolle coalitie, nog steeds op zoek is naar hernieuwde trots, die ook Oranje ons dit EK helaas niet lijkt te gaan geven. De kandidaat die er in slaagt om die boodschap op de beste wijze te verwoorden, maakt grote kans de verkiezingen op 12 september te winnen.