Tijdloze campagnetips van een Romeinse spindoctor

Foto: Wikimedia Commons.

Het einde van het jaar nadert, de politicus van het jaar is weer gekozen en 2018 belooft wederom een spannend politiek jaar te worden met onder meer de gemeenteraadsverkiezingen. Voor een moment van reflectie gaan we zo’n 2100 jaar terug, terug naar de roots van campagnevoeren.

Zelf deed ik dat door in één middag Hoe je verkiezingen wint. Romeins handboek voor een effectieve verkiezingscampagne uit te lezen. Deze vertaling van een brief van Quintus Tullius Cicero aan zijn beroemde broer, de Romeinse filosoof, advocaat en politicus Marcus Tullius Cicero heeft tal van campagne-adviezen; sommige zijn intussen achterhaald maar net zoveel verdienen het label tijdloos. Welke tips en tricks van de gebroeders Cicero gaan we ook nog in 2018 zien en welke mogen in de prullenmand?

New kid on the block

De aanleiding voor de brief zijn de verkiezingen voor het hoogste ambt in de Romeinse Republiek, het consulschap. Marcus was hierbij de politieke outsider, en hij wist die status goed te gebruiken: de andere kandidaten waren van oude, prestigieuze families en, volgens hem, van een verdorven karakter. Die positionering is anno 2017 niet achterhaald, denk maar aan de verwijten die politicus van het jaar Thierry Baudet en Donald Trump aan het adres van respectievelijk Den Haag en Washington DC maakten. “Drain the Forum,” zou Cicero hebben gezegd.

De kracht van het label van outsider is tijdloos: alle slechte associaties met de politiek glijden van je af.

De kracht van het label van outsider is tijdloos: alle slechte associaties met de politiek glijden van je af en de frase ‘het volk tegen de elite’ doet het altijd goed. Toch moest ook Cicero opletten. Bepaalde invloedrijke senatoren moest hij te vriend houden, want hij zou ook later met ze samen moeten werken. Let je op, Geert Wilders?

Geld en publiciteit

En hoe bind je het volk aan je? Brood en spelen en vooral: beloof gouden bergen, zelfs al heb je daar de tijd of middelen niet voor. Logisch, het inlossen van beloften komt vaak pas ná de verkiezingen, als je allang op het pluche zit. Ondanks de belofte van 1.000 euro wist Rutte in 2017 nog steeds 33 zetels te krijgen.

De veronderstelling dat je met een flinke som geld plus een onbesproken karakter verkiezingen wint, is intussen wel achterhaald. Aandacht is de belangrijkste valuta en die hoeft tegenwoordig niet altijd veel geld te kosten. Juist door in opspraak te worden gebracht, wat Quintus zijn broer aanraadt om met zijn tegenstanders te doen, krijg je vandaag de dag aandacht en dus electorale winst, kijk maar naar hoe Trumps uitspraken over Mexicanen en de muur hem twee miljard euro aan gratis publiciteit opleverden.

Lees ook: Verbeter de wereld, stop met het volgen van nieuws.

Glitz & glamour

Tot slot: “Zorg ervoor dat je hele campagne één grote show is, opvallend, prachtig en populair, dat die een onuitwisbare indruk maakt en het hoogst bereikbare prestige oplevert.” En als het lukt, zorg ervoor dat “je concurrenten in opspraak zijn door geruchten van misdaad, begeerte of omkoping, passend bij hun karakter”. Hier tekent zich een vitaal verschil af tussen de Romeinse verkiezingen en de onze: tegenwoordig geldt het adagium: all publicity is good publicity. Zoals de beschuldigingen van verkrachting Trump niet deren, is er toch iets veranderd in de laatste twee millennia.

Quintus’ adviezen waren al cynisch en opportunistisch, maar het laatste beetje fatsoen lijkt nu helemaal uit de politiek te zijn verdwenen. Cicero’s uitspraak “o tempora, o mores” is in ieder geval van alle tijden.

Jan Daalder
Jan Daalder zit in het laatste jaar van zijn bachelor geschiedenis aan de UvA. Hij is stagair bij BKB, redactielid van Babel en bestuurslid van DWARS Amsterdam.