Statkevich is vrij!

Twee weken geleden kon je op BKB Campaign Watch lezen hoe journalist Franka Hummels hoopte dat de Twitter-campagne #sky4statkevich de Wit-Russische politiek gevangene Mikolai Statkevich vrij zou krijgen. Inmiddels is hij vrij!

statkevich

Zaterdagmiddag, 23 augustus. Ik zat bij de kapper. Toen ik daarna op mijn telefoon keek, had ik allemaal berichtjes in hoofdletters. En ik ging er zelf ook van in hoofdletters denken. STATKEVICH RELEASED, stond er. Wat, wat, echt? Als een malle ging ik op zoek naar bevestiging en al gauw wist ik hoe laat hij in Minsk aan zou komen en op welk busstation. En toen volgden ook de berichten van de persbureaus. Wauw, het was dus echt.

Behalve Statkevich werden ook vijf andere politiek gevangenen plotseling vrijgelaten. Deze zes waren de mensen waarover iedereen het eens was dat ze politieke gevangenen waren, dus de allerhoopvolste Wit-Russen schreven al, nog steeds met hoofdletters ALL POLITICAL PRISONERS RELEASED.

Maar dat zijn de types die hun toevlucht tot letters nemen. Mijn Facebook-timeline is vooral een opeenvolging van foto’s met huilende mensen op nachtelijke stations, die hun zoons, echtgenoten en vrienden in hun armen sluiten. Dat zijn tranen van geluk, vul ik in, want het brok dat in mijn keel schoot toen ik dit nieuws hoorde heeft mijn lichaam ook nog niet verlaten.

Wat de toekomst deze zes zal brengen is nog niet duidelijk. Ze zijn nu pas net thuis, en ze niet allemaal even gezond. Of ze in Wit-Rusland zullen blijven is dus ook nog onbekend.

Natuurlijk komt deze vrijlating niet als een volslagen verrassing. Dat legde ik al uit toen ik over de #sky4statkevich- actie schreef. Op 11 oktober dit jaar zijn er weer presidentsverkiezingen in Wit-Rusland, en dictator Loekasjenka heeft er het handje van om in de maanden voorafgaande aan zulke verkiezingen opeens allemaal dingen te doen die zijn mensenrechtenblazoen wat oppoetsen.

Vrijlating van een van zijn opponenten die al sinds de laatste presidentsverkiezingen in 2010 achter slot en grendel zit, – Statkevich dus – ligt dan voor de hand, dachten wij. De hashtag kon laten zien dat het buitenland zijn ogen niet sloot voor Statkevich’ gevangenschap, en daarmee konden we de druk nog wat opvoeren.

Is het dan werkelijk aan die hashtag te danken dat hij vrij is? Nee, natuurlijk niet. De actie leverde wereldwijd zo’n zesduizend unieke foto’s op van mooie luchten met de hashtag #sky4statkevich. Samen waren die bedoeld als cadeau voor die man die op 12 augustus achter tralies verjaarde en zijn zicht op de vrije lucht zo miste. Behalve de getagde foto’s (en hun retweets) werd de hashtag nog in enkele duizenden tweets en Facebook-posts gebruikt met alleen maar tekst.

Wij vonden dat de actie geslaagd was. Marina Adamovich, de vrouw van Statkevich, stuurde de hele verjaardag berichtjes over hoe goed al die foto’s haar deden, op die moeilijke dag. En ze kreeg toestemming haar man op te bellen, dus ze kon hem over de actie vertellen. Het maakte hem dankbaar, zei ze, en hij was blij dat hij niet vergeten was.

Maar die politieke impact? Zesduizend is mooi, maar het is nu ook weer niet een bereik waarvan je zegt dat het niemand ontgaan kan zijn. Met zulke aantallen dwing je een regering nog niet tot een reactie. Maar als zijn vrijlating al op de rol stond, dan heeft de hashtagactie waarschijnlijk wel getoond dat het een goed idee was, omdat amnestie zou bijdragen aan dat beoogde witte voetje wat betreft mensenrechten. En als de beslissing om politiek gevangenen vrij te laten twee weken geleden nog niet genomen was, kan het heel goed zijn dat deze buitenlandse aandacht heeft meegespeeld.

Maar we weten het niet. Want we kunnen niet in het hoofd van Loekasjenka kijken. Zijn officiële motief was ‘humanitaire gronden’. Maar welke gronden dan? En waarom opeens nu? Speelden die humanitaire gronden dan eerder niet?

Kán een hashtag aan iemand vrijlating bijdragen? Succes heeft vele vaders, en als iemands motivatie ondoorgrondelijk blijft, is het onderscheid tussen nadat en doordat eigenlijk nooit goed te maken. Feit is: Statkevich is vrij.

Morgen kun je hier op BKB Campaign Watch een analyse lezen over deze vrijlatingen.

(In september wil ik weer naar Wit-Rusland. Ik zoek nog opdrachtgevers of sponsoring.)

Franka Hummels is freelance-journalist en historica. Haar focus ligt op voormalig communistisch Europa, en Wit-Rusland is haar specialisme. In 2011 verscheen van haar hand het boek ‘De Generatorgeneratie, leven na Tsjernobyl’.

Foto: RFERL.

Reacties

blog comments powered by Disqus