Shoppen in statistiek

Foto: Roel Wijnants / CC BY-NC 2.0.

Iedere campagne is een combinatie van cijfers en verhalen. Verhalen van individuen, die illustreren wat de “harde cijfers” aantonen. De persoonlijke ervaringen grijpen je aan, de cijfers maken duidelijk dat dit geen uniek geval is. Dat weten wij bij BKB, dat weten journalisten maar ook politici zijn hiervan op de hoogte.

Zo combineer je een persoonlijk verhaal van een student die met een burn-out thuis zit met het feit dat één op de drie studenten een verhoogde kans op een burn-out heeft. Of je neemt het aantal verkeersdoden dat sinds 2000 met 47% is gedaald en koppelt dat aan een slachtoffer van een auto-ongeluk. En tada, je hebt een overtuigend en onderbouwd verhaal. De cijfers zijn de harde werkelijkheid en de ervaring gebruik je om het een persoonlijke touch te geven. Deze combinatie, van cijfer en ervaring, zie je heel vaak voorbij komen.

Lees ook:Data in campagnes zijn belangrijk, maar vergeet je onderbuik niet

Je zou zeggen: feiten en statistiek zijn neutraal, ze zijn objectief. Iemand is naar het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gegaan en heeft gekeken wat opviel. Mooi toch? Er zijn echter twee problemen met statistiek.

Allereerst is het feit an sich misschien neutraal, het gebruik daarvan is dat echter nooit. Dat is altijd subjectief. Mij vallen in de lijsten met cijfers op de site van het CBS andere dingen op dan m’n buurman, collega of vriend. Ik kan daar niet met een neutrale, objectieve blik naar kijken. Ten tweede werkt het in de praktijk juist omgekeerd. Mensen ervaren of constateren iets en gaan vervolgens shoppen in feitjes.

Niet de werkelijkheid maar de ervaring wordt als uitgangspunt genomen. En dan wordt het opeens makkelijk om daar, door middel van statistiek, een basis voor te vinden. Neem nu die verkeersongelukken; ik zei eerder dat het aantal verkeersdoden sinds 2000 drastisch is afgenomen. Maar het feit dat dat getal sinds 2014 gestegen is, geeft een heel ander beeld. Er zit dus altijd een agenda achter de statistiek; soms bewust, soms onbewust.

Statistiek is misschien wel het grootste en beste wapen in je arsenaal. Dat komt niet omdat het nu zo’n goed middel is om de werkelijkheid te beschrijven, dat is het vooral vanwege de vermeende neutraliteit. Als je in het heetst van de strijd met een onbekende statistiek wordt geconfronteerd is de enige reactie “dat kan toch niet?” of “u schetst een beeld waar heel veel mensen zich niet in herkennen.”

Wat nu? Moeten we de statistiek en het cijfer maar verbannen? Of bij voorbaat niet geloven? Om politici goed te controleren, moet de journalist een skeptische houding aannemen ten opzichte van gezwaai met cijfers en statistiek. Cijfers horen thuis in rapporten en beleidsplannen waar ze van context kunnen worden voorzien en waarbij de tegenstander de tijd heeft om deze te controleren. Context kan je niet geven in soundbites van enkele seconden dus laten we het cijfer zien voor het is: een door en door gekleurd politiek middel. We zien die ene overreden fietser niet als geldig argument in een debat, laten we ook die 629 verkeersdoden uit 2016 met een korrel zout nemen.