Plasterk in de running als eerste gekozen premier van Nederland

Ronald Plasterk, de nieuwe minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, werd gisteren voorgesteld aan het volk in een speciale uitzending van de NOS. Naast hem stond collega Opstelten van Veiligheid, de voormalig burgemeester van Rotterdam. Na een ingewikkeld verhaal over miljarden en het Gemeentefonds was daar ineens weer de gekozen burgemeester.

Plasterk gaat het kroonjuweel van D66 – in 2005 zo vakkundig getorpedeerd door partijgenoot Ed van Thijn – nieuw leven inblazen. Een mooi moment om u mee terug te nemen naar de roemruchte ‘Gekozen Burgemeester on Tour’ campagne.

In februari 2005 trok toenmalig minister van Bestuurlijke Vernieuwing Thom de Graaf (projectministeries zijn van alle tijden) vier dagen met een bus door de ijzige februarikoude om in alle provincies de discussie aan te gaan over het kiezen van onze burgemeester. Per dag werden tien verschillende dorpen en steden aangedaan. De methode was rechtstreeks afgekeken van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De kandidaat, of in dit geval de verantwoordelijk minister, legt in sneltreinvaart een reeks korte bezoeken af in cafés, buurthuizen, gemeentehuizen, bibliotheken, etc. om de centrale boodschap over te brengen.

Onvermoeibaar weerlegde De Graaf alle klassieke argumenten tegen het gekozen burgemeesterschap. “Nee mensen stemmen niet massaal op Johan Vlemmix, ja ze zijn in staat om niet alleen Tweede Kamerleden te kiezen maar ook burgemeesters, nee het leidt niet tot meer vriendjespolitiek.”

De meeste mensen die hij sprak – van bestuurders tot betrokken burgers – waren tegen vanwege te weinig vertrouwen in het beoordelingsvermogen van de medemens. Tijdens de Tour rees bij ondergetekende het idee dat de invoering van het algemeen vrouwenkiesrecht anno 2005 minder kans had gemaakt dan in 1919. Stel je voor, straks bepalen die gekke vrouwtjes nog wie er in de Tweede Kamer komt!

De reacties in het land mochten dan vaak negatief zijn, de media-aandacht was overweldigend. Inmiddels zijn tal van politici en maatschappelijke organisaties met een bus het land doorgetrokken, maar in 2005 was dit nog nieuw. Het NOS Journaal filmde ons in de bus, naast de bus, rijdend over de snelweg. Ze hadden nog net geen oplegger gehuurd voor de echt filmische beelden.

Die massale media aandacht werd op dag drie overigens bijna de doodsteek voor de campagne. De Graaf wilde niet met Henk Westbroek, toch een fervent voorstander, in gesprek. Westbroek op zijn beurt aarzelde niet om daar een stevig nummer van te maken. Een geschenk uit de hemel voor het meereizende journaille, dat ondertussen hard toe was aan een nieuwe invalshoek bij het verhaal over de directe democratie.

Maar de echte klap volgde pas later in de Eerste Kamer. PvdA’er Ed van Thijn – in een vroeger leven zonder zo’n lastige publieke verkiezing gerieflijk benoemd tot burgemeester van onze hoofdstad – vond het tempo van de vernieuwing veel te hoog. De Graafs D66 was er toen al veertig jaar mee bezig, maar bleek desalniettemin bereid tot concessies over de invoering. Het zou ook wel langer mogen duren dan nóg een jaar. Maar het mocht niet baten. Van Thijn bleef bij zijn ‘Nee’ en het hele circus ging niet door.

Terug naar het heden: Plasterk beloofde gisteren met een plan te komen om in de komende twee kabinetsperiodes de grondwet zo te wijzigen dat de direct gekozen burgemeester alsnog mogelijk wordt. Als hij er echt in slaagt de historische misser van zijn partijgenoot ongedaan te maken, dan ga ik een eigen campagne voeren voor een gekozen premier en wordt Plasterk mijn kandidaat.

Hoe het verder afliep met de geplaagde Thom de Graaf? Omwille van zijn politieke geloofwaardigheid trad hij direct na de ‘Nacht van Van Thijn’ af als minister. Gelukkig zat die politieke geloofwaardigheid hem niet in de weg toen hij zich minder dan twee jaar later liet benoemen tot burgemeester van Nijmegen.

Maarten van Heems
Maarten van Heems is partner bij BKB en fervent wielrenner. Hij werkte aan campagnes voor onder meer KNVB, Alliander, ministerie van SZW, Movember en Tibet. Maarten doet de Europese PR voor Junkie XL en geeft campagne- en communicatietrainingen in Oost-Europa, het Midden-Oosten en Zuid-Afrika. Hij studeerde eerder Geschiedenis in Amsterdam en Russisch in Odessa.