Op campagne met Koenders in Ivoorkust

Vrijdagavond 1900 uur. Tijmen Rooseboom haalt me op bij het vliegveld van Abidjan. Tijmen (oud BKB academicus) werkt een half jaar voor de VN-missie in Ivoorkust. Het is een zwoele avond in Abidjan. Op de weg naar het centrum staan overal mensen bij marktjes, kleine cafe’s en rond kruispunten. Op de autoradio Bert Koenders, speciaal VN-vertegenwoordiger in Ivoorkust.

Zijn persconferentie van die dag wordt integraal uitgezonden. De zender, ONUCI FM is een geslaagd initiatief van ONUCI, de VN-vredesmissie in Ivoorkust waar Koenders de baas is. ONUCI FM biedt verzoenende boodschappen en onafhankelijk nieuws. ONUCI FM is een van de meest beluisterde zenders in Ivoorkust. In heel veel taxi’s of winkels luisteren Ivorianen naar de zender. ‘Dan weten we tenminste wat er echt in het land aan de hand is,’ aldus een taxichauffeur in Abidjan.

De VN in Ivoorkust heeft een zware taak. Sinds 2004 is de VN-troepenmacht in Ivoorkust aanwezig ‘to facilitate the implementation by the Ivorian parties of the peace agreement signed by them in January 2003’. In de jaren daarna is het mandaat en het aantal troepen regelmatig veranderd. Vorige week besloot de Veiligheidsraad het mandaat voor de vredesmissie te verlengen tot 2013, al zullen er wel 1000 soldaten vertrekken uit het land.

Op een terras aan de Ivoriaanse costa (och, als Ivoorkust ooit veilig wordt, kan Ivoorkust een waar toeristenparadijs worden zoals hier) legt Tijmen de situatie in Ivoorkust uit: de VN-vredesmissie is bedoeld om de Ivoriaanse bevolking te beschermen, en ook steeds meer om de overheid te helpen de eigen burgers te beschermen. Er zit hier een grote hoeveelheid troepen en politieagenten (UNPOL), afkomstig uit veel verschillende landen (onder andere Bangladesh, Benin, Marokko) die naast deze taak ook moeten helpen met het ontwapenen van de voormalig strijdende partijen en het vormen van het leger en de politie. Een lastige taak, omdat het hier zowel om regeringsgezinde als niet regeringsgezinde groepen gaat en er veel wapens in de omloop zijn.

De VN-missie is extra moeilijk geworden toen in november 2010 de verkiezingsuitslag in Ivoorkust, waarbij zittend president Gbagbo verloor van Ouattara, niet erkend werd door de verliezer.

De VN werd partij in het conflict doordat zij het mandaat hadden om de uitslag vast te stellen. In de maanden daarna raakten de troepen van beide presidentskandidaten met elkaar in gevecht. De troepen van Gbagbo keerden zich daarbij ook tegen de VN: het hoofdkwartier gezeteld in een oud hotel op een van de mooiste plekken van Abidjan raakte onder vuur. Sommige VN-ers konden niet meer naar huis en verbleven drie maanden op hun kantoor. Veel buitenlanders werden geëvacueerd. De troepen van Ouattara wonnen terrein en Ouattara werd president. Enkele maanden later werd Gbagbo uitgeleverd aan het strafhof in Den Haag.

Vanaf september 2011 leidt oud-minister Bert Koenders de missie. Naast de belangrijkste taken, besteedt de missie onder zijn leiding ook aandacht aan andere zaken. Een van de taken die voor Koenders van groot belang is is het proces van verzoening, ‘reconciliation’. Onder zijn leiding voert de VN-missie een intensieve verzoeningscampagne in Ivoorkust: ‘La route de la Paix’. Door het hele land staan billboards met verzoenende teksten.

In Westerse ogen wellicht vrij simpel en clichématig, maar in Ivoorkust hoognodig. Ook op ONUCI FM veel op verzoening gerichte teksten. Voor de zender worden speciale nummers geproduceerd in de in Ivoorkust populaire muziekstijlen waarin de hoop op vrede en verzoening wordt bezongen. Er werd zelfs een heel album gemaakt met vredesliederen. De nummers zijn zo aanstekelijk dat het meteen de hele dag in je hoofd blijft zitten. ‘Vive la Paix, Reconcillie la Paix, (boem tsjakke boem)’.

Koenders trekt regelmatig het land in, of haalt groepen van de verschillende kampen naar Abidjan om met elkaar over reconcilliation te praten. Ook hier wordt volgens simpele stijlvormen (toneel, dans) gekozen voor een simpele maar voor velen aansprekende boodschap. Samen leven, elkaar respecteren. Bol van de clichés, maar in Ivoorkust zeer nodig. Volgens een andere taxichauffeur (die spontaan de hele stad liet zien, ‘de mooiste stad van de wereld,’ stelde hij) kon Ivoorkust nog lang niet zonder de VN. ‘Anders was jij hier nu niet geweest,’ lachte hij. Ook in de nabije toekomst hoopte hij op de VN. ‘Desnoods verbreden ze de missie tot heel West Afrika. Zonder de VN is de vrede van korte duur. We hebben ze nodig om tot verzoening te komen.’

De veiligheidstoestand in het land is verbeterd, constateerde de Veiligheidsraad vorige week, maar is ook uiterst onzeker. Een dag later werden in een vluchtelingenkamp in het westen van Ivoorkust 7 mensen vermoord en 67 verwond. Nog vorige maand werden zeven blauwhelmen in een nederlaag gelokt door milities in het Westen van Ivoorkust.

In Abidjan en aan de Ivoriaanse kust is voor een bezoeker niet veel te merken van de onrust. Het is onvoorstelbaar dat hier anderhalf jaar een heftige gewapende strijd heeft gewoed. De stad ziet er soms uit als een klein Manhattan aan de Ivoriaanse lagune. De skyline is vrij indrukwekkend, de stad oogt levendig en veilig. Bij een diner in een lokale pizzeria hebben we het met Koenders over het ingewikkelde proces van vrede, herstel en verzoening. ‘Veiligheid blijft prioriteit nummer 1,’ aldus Koenders, maar er zijn ook positieve tendensen. De Afrikaanse ontwikkelingsbank onderzoekt (speculeert Jeune Afrique) of ze haar zetel weer in Abidjan kan plaatsen (ze weken na de eerste onlusten in 2002 uit naar Tunesië), Frankrijk schold afgelopen week de schulden van Ivoorkust kwijt, en internationaal is er enorme steun voor president Ouattara.

Cruciaal zal zijn of aanhangers van Gbagbo en Ouattara de komende jaren nader tot elkaar zullen komen en of de ontwapenings-  en trainingsprogramma’s van ONUCI gaan werken. En of de verzoeningscampagne van ONUCI FM en Koenders aanslaan. Het is een loodzware taak. Maar wat zou het mooi zijn als meer mensen in de toekomst van die prachtige kust in een veilig Ivoorkust kunnen genieten.