One small step for (a) man

Neil Armstrong is overleden. De eerste mens die voet zette op de maan. Zo versloeg de VS op 21 juli 1969, de Sovjet Unie in de ‘space race’ die al in de jaren ’50 was ontbrand. Zijn Russische tegenstrever Joeri Gagarin draaide al in 1961 een rondje om de aarde. Hij stierf helaas kort voor de historische maanwandeling van Armstrong. Beide mannen waren iconen in de technologische strijd tussen twee supermachten. En paradoxaal genoeg tegelijkertijd ook van vooruitgang en verbroedering.

Meer dan 50 jaar na zijn ruimtereis is Gagarin nog steeds een held in de voormalige Sovjet Unie. De kleine kosmonaut met de betoverende glimlach die het bewijs vormde voor de technologische superioriteit van de Russen. Althans, op dat moment. Terwijl Gagarin een lange wereldtournee maakte en overal – ook in het vrije westen – werd toegejuicht door enthousiaste menigten, sprak Kennedy tot het Amerikaanse congres de ambitie uit ‘to catch up and overtake’ de Sovjet Unie. Voor het einde van het decennium zou Amerika een man naar de maan laten reizen en hem veilig laten terug keren op aarde.

In de jaren die volgden, werkte de nog onbekende testpiloot Armstrong in betrekkelijke anonimiteit het programma af dat hem uiteindelijk als eerste mens naar de maan zou brengen. Wereldster Gagarin ondertussen, liet zich steeds meer gaan in legendarische drankgelagen en avonturen met vrouwelijke fans. Hij bleef testpiloot, maar moest in de praktijk steeds vaker anderen laten voorgaan vanwege de angst van Sovjet propagandisten dat hun held zou verongelukken. Na verloop van tijd werd hem verboden nog deel te nemen aan de risicovolle ruimtevluchten. Maar dat mocht niet baten. In 1968 kwam hij om toen zijn MIG gevechtsvliegtuig neerstortte onder nog altijd schimmige omstandigheden. Voor de propaganda was dat overigens nauwelijks een probleem. De liefde voor de kleine kosmonaut bereikte zo mogelijk nog grotere hoogten. Zelfs anno 2012 komt op een avondje Russische disco minstens één vrolijk liedje over Gagarin langs.

Ruim een jaar na Gagarins dood, zette Armstrong voet op de maan. Hij sprak daarbij de historische woorden: ‘That’s one small step for (a) man, one giant leap for mankind.’ Amerika deelde een verpletterende klap uit in de ‘space race’ en vanaf nu stonden de Stars and Stripes fier op het maanoppervlak. Maar Armstrongs uitspraak toont tegelijkertijd het overstijgende ideaal dat tot op de dag van vandaag de ruimtevaart kenmerkt. Armstrong en Aldrin vierden in de 2,5 uur dat ze op de maan liepen dan ook niet alleen het Amerikaanse succes. Zij lieten ook een gedenkteken achter voor de overleden Russische collega’s Gagarin en Vladimir Komarov.

Armstrong koos een meer ingetogen levenswandel na zijn ruimtereizen. Tal van bedrijven en politieke groeperingen probeerden hem te werven als mascotte, maar hij koos voor een bestaan in de luwte als hoogleraar Aerospace Engineering in Cincinnati. Ondanks zijn mediaschuwheid bleef hij miljoenen inspireren tot dromen van nieuwe reizen voorbij onze dampkring.

Twee jaar geleden wisten wij Armstrong te strikken voor Meet the Future Science and Technology Summit, een symposium van het Platform Bèta Techniek. Hij maakte voor ons een uitzondering omdat het publiek bestond uit duizenden scholieren, studenten en leerkrachten met interesse voor techniek. Daar, ten overstaan van zijn jeugdige publiek, inspireerde hij opnieuw. Op 80-jarige leeftijd zei hij toen: “Als er ooit nog behoefte is aan een commandant voor een bemande vlucht naar Mars, dan bied ik mijzelf bij deze aan.”

Maarten van Heems
Maarten van Heems is partner bij BKB en fervent wielrenner. Hij werkte aan campagnes voor onder meer KNVB, Alliander, ministerie van SZW, Movember en Tibet. Maarten doet de Europese PR voor Junkie XL en geeft campagne- en communicatietrainingen in Oost-Europa, het Midden-Oosten en Zuid-Afrika. Hij studeerde eerder Geschiedenis in Amsterdam en Russisch in Odessa.