Inktzwarte wolken pakken zich samen boven de Brusselse Sablon. De regen valt met bakken uit de hemel. Het silhouet van de nabijgelegen Onze-Lieve-Vrouw ten Zavel-kerk biedt, gehuld in bouwsteigers, een spookachtig uiterlijk. Maar op de zesde etage van het vakbondsgebouw op de Hoogstraat is alles onder controle. Vakbondsleider Rudy de Leeuw stroopt in gedachten zijn mouwen nog even op. Hij heeft er zin in. De persconferentie kan beginnen. Rudy drukt op het rode knopje van zijn microfoon. Onmiddellijk begint het buiten onheilspellend te donderen.

Het lijkt een opzetje. Alsof de weergoden stiekem inzage hebben gehad in mijn PowerPoint-presentatie. Aan de vooravond van de G20-vergadering in Los Cabos, Mexico, heb ik in opdracht van de International Trade Union Confederation, de grootste vakorganisatie ter wereld met bonden in 155 landen en 175 miljoen aangesloten leden, meer dan 13.000 mensen het hemd van het lijf gevraagd in 13 landen in 5 continenten. Samen zijn zij representatief voor 1,4 miljard mensen, ofwel 20 procent van de wereldbevolking.

Even voorstellen:

• De Landen: België, Bulgarije, Brazilië, Canada, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Japan, Indonesië, Mexico, Zuid-Afrika, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.
• Het Onderwerp: de financiële crisis.
• De Heldin: De ITUC staat al een tijdje onder leiding van de Australische oud-onderwijzers Sharan Burrow. Burrow is een vrouwelijk rolmodel waar niet mee te spotten valt, het type dat enkel haar linker wenkbrauw hoeft op te trekken om de ruziemakers van de FNV pardoes de moderniteit in te helpen (’t is maar een tip.)
• Het Advies: Hou deze dame in de gaten.

Het wereldwijde onderzoek bevat een aantal schokkende uitkomsten. Misschien wel de meest alarmerende bevinding is deze:

U ziet het goed: liefst twee op de drie ondervraagden (66 procent) leven in de overtuiging dat toekomstige generaties slechter af zullen zijn dan de eigen generatie. Alleen in Indonesië, Brazilië en Bulgarije – zeg maar de club BRIC met aanhang – gelooft men er nog een beetje in. Ook andere indicatoren, zoals de oordelen over de richting van het land en de stand van de economie staan op rood. Wereldwijd maakt men zich ernstige zorgen over het verlies aan banen.

Morgen wordt dus niet beter dan vandaag. Dat is de nieuwe consensus in de wereld. Laat dit nog maar even goed op u inwerken. Denkt u maar na over wat het betekent als ruime meerderheden van de volkeren in de wereld (in Griekenland zelfs 91 procent; in Japan maar liefst 88 procent) het vertrouwen in een betere toekomst voor hun kinderen en kleinkinderen zijn kwijtgeraakt. Zo’n sentiment tast het wezen van een samenleving aan, zoveel is duidelijk. Dan ontbreekt een fundamentele menselijke drijfveer, de motor achter positieve verandering. Zulke diepgevoelde onzekerheid is gevaarlijk.

Banken en grote bedrijven zijn in de ogen van de ondervraagden de hoofdverantwoordelijken voor het ontstaan van de financiële crisis. In alle onderzochte landen vindt men hun invloed op de economische besluitvorming veel te groot. Kiezers en het midden- en kleinbedrijf hebben juist veel te weinig invloed. Over de laatsten geen kwaad woord. Zij doen al meer dan genoeg bij het beteugelen van de crisis.

‘De breker betaalt’ luidt een oude wijsheid in de politiek. In alle onderzochte landen, van Sofia tot Sydney en van Toronto tot Tokyo, verwacht men daarom van banken en grote bedrijven dat zij veel meer dan nu een positieve bijdrage leveren aan het oplossen van de crisis. Maar daar ziet men vooralsnog bitter weinig van. Gevolg: burgers staan in de wachtstand. Zij zijn niet ontvankelijk voor nieuwe berichten, zolang dit punt niet eerst is opgelost. Het is alsof met alle egards de rode loper wordt uitgerold voor de slopers.

Dat inzicht lijkt aan vele politici in de wereld voorbij te gaan, inclusief de Barrosso’s, Van Rompuy’s en Obama’s van deze wereld. Zij beseffen onvoldoende dat het hele verhaal van de crisis moet worden verteld. Hoe zijn we in deze ellende terecht gekomen? Wat ging er mis? En, hoe voorkomen we dat het morgen weer gebeurt? Vooral dat laatste zorgt voor panisch gevoelens. Men voelt zich vogelvrij, speelbal van blijkbaar niet te beteugelen kapitalistische krachten.

Weldenkende bankiers en CEO’s van grote bedrijven, op hun beurt, doen er verstandig aan om te kijken hoe zij onderdeel kunnen worden van de oplossing, in plaats van deel te zijn van het probleem. Daarvoor bestaan genoeg mogelijkheden. Om te beginnen: daal af van de berg-Davos. Verruil de ijle Zwitserse lucht voor een goed gesprek met mensen die het echte werk verrichten, die het echte leven kennen. Hoor ze niet aan, maar luister – actief, en doe daar ook echt wat mee. Denk na over wat je zelf kun bijdragen. Kortom: wordt onderdeel van de samenleving. Dat is echt meer dan het installeren van een MVO-programmaatje her en der.

Dan ook wordt het mogelijk om draagvlak te verwerven voor het opruimen van de brokstukken van de financiële crisis. Burgers denken daarover genuanceerd, ook dat is belangrijk voor politici om te weten. Overal in de wereld tonen mensen zich bezorgd over de oplopende overheidsschulden. Weinig ondervraagden twijfelen aan de noodzaak van het afbetalen van deze schulden. Tegelijkertijd heeft men wel een duidelijke opvatting over de beste strategie daartoe. Tweederde van alle respondenten geeft de voorkeur aan investeringen in banen en groei als route om van deze schulden af te komen, terwijl een bescheiden minderheid van 10 procent de voorkeur geeft aan het nu snel afbetalen via loonmatiging en bezuinigingen op overheidsuitgaven:

Zoekt u nu zelf maar de verschillen en overeenkomsten met het nietige Nederland. Ziet u de bliksem al?