Leugens, leugens, leugens

Gisteren zag ik de film The Invention of Lying. Komiek Ricky Gervais speelt Mark, een miserabel figuur in een fictieve wereld waarin mensen niet anders kunnen dan de waarheid spreken. Als hij min of meer per ongeluk een verkeerd saldo opgeeft bij de bank, ontdekt hij de macht die hij over anderen kan uitoefenen door te liegen. Als enige mens die niet de waarheid spreekt groeit hij al snel uit tot een profeet. De parallellen met onze wereld zijn hilarisch en onrustbarend.

Mark is scenarioschrijver van beroep. In de wereld waarin hij leeft betekent dat het verzamelen van waargebeurde verhalen. De ‘verfilming’ van die verhalen bestaat eruit dat ‘filmsterren’ die verhalen voorlezen vanuit een Chesterfield stoel in een verder lege kamer. Omdat Mark de veertiende eeuw onder zijn hoede heeft gaan zijn verhalen allemaal over de builenpest. Genoeg reden voor ontslag.

Net wanneer zijn hele leven in de soep loopt, overlijdt ook nog zijn moeder. Om haar gerust te stellen fantaseert hij de hemel zoals wij die kennen. Een openbaring die hem wereldberoemd en succesvol maakt. Hij wordt de man die meer weet en in direct contact staat met de door hemzelf uitgevonden ‘man in the sky’.

Een van de meest verhelderende scènes gaat over reclames. Op tv ziet onze held Mark een Coca-Colareclame. In een grijs decor met slechts een fornica tafeltje met daarop een glas cola en een rood blikje neemt een serieuze jongen in pak het woord. “Ik ben Bob. Ik werk voor Coca-Cola en ik hoop dat u coke blijft kopen. We hebben het recept niet veranderd. Het is bruin suikerwater. Het blikje heeft nu een andere kleur, maar verder is alles hetzelfde als altijd. Het is wel een beetje zoet. Ik hoop dat u coke blijft kopen. Dankuwel.” In de volgende scène rijdt een bus langs met daarop een reclame voor Pepsi: een wit vlak met daarop in zwarte dertien-in-een-dozijn letters: ‘Voor als er geen Coca-Cola is.’

Vrijwel direct na dit pijnlijk waarheidsgetrouwe filmreclameblok onderbreekt Veronica de film voor wat echte reclames. In vijf minuten tijd wordt de kijker wijsgemaakt dat je voelt als James Dean die met een blonde stoot in een Amerikaanse slee rijdt door de nieuwe McDonalds hamburger te eten. Dat je Paco Rabane moet gebruiken als je houdt van mooie vrouwen in zilverkleurige jurken en goudstaven. En dat je slechts een Stimorol 40 minutes hoeft te eten om met goed uitziende jongens en meisjes in hun ondergoed in de sneeuw te kunnen spelen.

Het één nog onwaarschijnlijker dan het ander. Maar wel allemaal klassieke recepten in reclameland. Waarom steken al die merken toch miljoenen in het maken van reclames die open en bloot een loopje nemen met de waarheid? En wat zegt dat over ons?

Maarten van Heems
Maarten van Heems is partner bij BKB en fervent wielrenner. Hij werkte aan campagnes voor onder meer KNVB, Alliander, ministerie van SZW, Movember en Tibet. Maarten doet de Europese PR voor Junkie XL en geeft campagne- en communicatietrainingen in Oost-Europa, het Midden-Oosten en Zuid-Afrika. Hij studeerde eerder Geschiedenis in Amsterdam en Russisch in Odessa.