Leugens, laster en luisteren

´Lügenpresse, Lügenpresse, Lügenpresse!´ scanderen tienduizend Duitsers die in Dresden naar Geert Wilders luisteren. Ze zijn aanhangers van Pegida, de patriottistische Europeanen die tegen ´de islamisering van het avondland´ zijn. Pegida, een geweldloze burgerbeweging die nog geen politieke evenknie heeft, heeft de term leugenpers weer afgestoft. Die was na de Tweede Wereldoorlog in onbruik geraakt. Daarvoor werd hij ingezet om aan te geven dat je media maar beter niet kon vertrouwen, want dat waren allemaal handlangers van het Wereldjodendom.

Leugenpers. De leugenpers, in handen van de politieke elite, schrijft niet op wat er werkelijk in de maatschappij gebeurt, betoogt Pegida. Misdaden gepleegd door buitenlanders komen niet in de krant, en Pegida wordt moedwillig zwart gemaakt. Goede patriotten houden zich dus ver van de media. En de beweging praat niet met journalisten. Aanhangers betrekken hun informatie via sociale media en van elkaar. Die ouderwetse dode bomen moeten daardoor speculeren over motieven en opvattingen van de Pegida-leiders.

Het is lastig om een beweging op te bouwen als je de gebruikelijke communicatiekanalen (letterlijk?) links laat liggen. Toch is het de mensen van Pegida wel gelukt. Al ruim een jaar wordt er elke maandag gedemonstreerd, en inmiddels ook in enkele andere Duitse steden. Op het hoogtepunt waren daar 25.000 mensen bij aanwezig. De laatste tijd liep dat echter terug tot enkele duizenden. De komst van Wilders moest voor een opleving zorgen. Dat gebeurde, hij kreeg tienduizend mensen op de been. Maar dat waren er toch minder dan de 30.000 waar Pegida op gehoopt had.

Uit campagneperspectief is het een gedurfde keuze de gevestigde media te mijden. Maar omdat afkeer van de media, die landverradende elite, onderdeel is van de boodschap, is het toch een slimme zet geweest. Want door het veelvuldig roepen van ´leugenpers´ hebben Pegida en sattelietclubs een informatiemonopolie voor de aanhangers. Wat ´op internet´ staat is waar, de rest zijn leugens.

Veel van de boosheid van Pegidamensen is gebaseerd op onjuiste veronderstellingen. Dat alle vluchtelingen die in Italië aankomen naar Duitsland gaan bijvoorbeeld, of dat ze bij aankomst onmiddellijk tienduizend euro krijgen. Maar deze opvatting krijgt niemand met feiten weerlegd, omdat die feiten de mensen niet meer kunnen bereiken.

Pegida heeft imagoproblemen. De overduidelijke banden met neonazistische groepen laten zien dat het predikaat ´geweldloos´ in feite niets meer dan een hanger met schaapskleren is. Er is voortdurend ruzie en een strafblad lijkt tot de basisuitrusting van de leiders te horen. De pers meldt deze informatie met graagte. Door de Pegida-aanhangers wordt dat opgevat als een bewijs dat de journalisten niet onafhankelijk zijn. Een vicieuze cirkel die nauwelijks te doorbreken is,  maar waar Pegida, ondanks de tanende bezoekersaantallen, garen bij spint. Als je erbij hoort, dan hoor je erbij, en de aanwas gaat van mond tot mond.

De overtuigingskracht van de demonstraties die Pegida en Pegida-varianten houden tegen de bouw van nieuwe vluchtelingencentra, is natuurlijk gering. Als er mensen met racistische spandoeken door je straat marcheren, denk je niet: ´Nu je het zegt, ik wil eigenlijk geen vluchtelingen in mijn wijk.´ Toch hebben deze demonstraties wel nut. Ze benadrukken de saamhorigheid van de deelnemers, die nieuwe familie. En er gaat een dreiging van uit. Ook als er niet wordt gedreigd met geweld, blijft er wel zo´n boodschap hangen als mensen brullen dat ze niet zullen opgeven.

Zo gelikt als Geert Wilders is Pegida niet, maar Pegida heeft zijn communicatie wel op orde, hoe rommelig die voor ´de elite´ ook lijkt.

Laten we naar de tegenstanders kijken. Ook zij komen braaf opdraven als Pegida ergens een demonstratie houdt. Ze schreeuwen dat Pegida fascisten zijn. Maar wat is de overtuigingskracht daarvan? Denkt ook maar iemand van die Pegida-mensen ´check, goed punt´? Of een van de mensen die vanaf het balkon de twee groepen agressief tegenover elkaar ziet staan, denkt die ´oja, laat ze toch maar komen, die vluchtelingen´? Ook de tegendemonstraties dienen het doel van saamhorigheid. Maar als ze duidelijk willen maken dat vluchtelingen welkom zijn, doen ze er dan niet beter aan om honderd keer te roepen ´vluchtelingen welkom´ in plaats van 98 keer ‘Pegida zijn Nazi´s’ en 2 keer dat opvang in de regio heel duur is en dat bovendien het internationaal recht voorschrijft dat Duitsland vluchtelingen moet opvangen en dat dat eigenlijk ook de humane keuze is?

Het verwijt ´leugenpers´ heeft helaas een kern van waarheid. De Duitse media zijn er als de kippen bij om negatief over Pegida te schrijven. Neem het optreden van Wilders. Goed, de gewenste dertigduizend man werd niet gehaald. Maar hij sprak toch echt voor een uitzinnige menigte van tienduizend man. Jubelend melden dat de opkomst heel laag was geeft dan geen juiste voorstelling van zaken. Op dezelfde manier wordt geschreven dat de politieke rol van Wilders uitgespeeld is. Hij heeft immers bij de statenverkiezingen niet zoveel gewonnen als bij de Europese verkiezingen. Maar kun je van iemand die nog zo´n groot deel van de stemmen wist te verwerven echt zeggen dat hij geen rol speelt?

Ik heb het hier met verschillende Duitse collega´s over gehad. De tendens is duidelijk, ze vinden Pegida verwerpelijk en ze vinden het hun taak om dat duidelijk te maken. Ik deel de mening dat Pegida een nare organisatie is, en ik ben niet blij met de opkomst. Maar ik ben ook van mening dat het een journalistieke taak is de feiten te presenteren. Als lezers of luisteraars op basis daarvan menen dat Pegida een punt heeft, tja, dan is dat hun mening en geen journalistiek falen van mij. Ik zie heel weinig wezenlijke interesse in wat de Pegidademonstranten drijft, ik zie vooral afkeer. Dat verbaast me.

Duitsland is door Pegida in een schrikreflex geschoten. De CDU, die gewend is het meest rechtse deel der Duitse kiezers onder de vleugels te houden, betitelt Pegida ook als Nazi´s. Alle politieke partijen schreeuwen om het hardst om Pegida te veroordelen, dat is niet aan links voorbehouden. Daarmee zien ze volledig over het hoofd dat de boodschap van de meeste mensen in de demonstraties tweeledig is. Die mensen zeggen: ´De staat doet niets voor ons, en vluchtelingen krijgen alles.‘  Naar aanleiding van dat tweede schreeuwt iedereen meteen ´racisme´, maar geen van de gevestigde partijen klopt bij de mensen aan om te vragen. ´Wat wil je dan dat de staat voor je doet?´ Juist hier valt met canvassen alles te winnen. De ´leugenpers´ kun je negeren. En een doos met een roos voor je deur kun je de huid vol schelden, en wantrouwen. Maar je kunt niet meer volhouden dat de politiek geen interesse in je heeft.