Kenyatta = Berlusconi

 Een zucht van verlichting vulde de televisieruimte van het hotel waar ik dit weekend verbleef: het Hooggerechtshof heeft bepaald dat de verkiezing van Uhuru Kenyatta tot de vierde president van Kenia rechtmatig was. Op kleinschalige plunderingen en brandjes na bleef het ook nu weer rustig. Alhoewel de opluchting over het feit dat geweld uit is gebleven begrijpelijk is, is de keuze voor Kenyatta opvallend. Hadden de Kenianen dan niet hun buik vol van de politieke kaste? Was het geen tijd voor de ‘hope’ en ‘change’ waar Kenia’s beroemdste zoon zoveel succes mee heeft geboekt? Het land wilde bovenal herstellen van de kater van de nasleep van de vorige verkiezing, waarin etnisch geweld meer dan 1.000 levens kostte.

Winnaar en multimiljonair Uhuru Kenyatta belichaamt juist het establishment. Zijn drie voorgangers waren allereerst zijn vader, vervolgens zijn politieke mentor Moi en uiteindelijk zijn peetvader, huidig president Kibaki. Bovendien is Kenyatta aangeklaagd door het Internationaal Strafhof voor misdaden tegen de menselijkheid, begaan tijdens de post-election crisis van vijf jaar geleden.

Kenianen hebben toch en masse op Kenyatta gestemd, omdat als het potloodpuntje bij het paaltje komt, bijna elke Keniaan langs etnische lijn stemt. Verkiezingen lijken daardoor haast een volkstelling. Block voting op een loyale wijze waar de katholieken in Limburg nog met heimwee aan terug denken. Kenyatta weet de grootste stam, de Kikuyu, grotendeels achter zich. Zijn running mate, Ruto bracht het merendeel van de significante Kalenjin-stem met zich mee. De zoon van de vader des vaderlands wist zich dankzij dit monsterverbond tot vredesprediker om te toveren.

Kenyatta moest nog wel een gelikte en groots opgezette get-out-the-vote-campagne voeren om de achterban te mobiliseren. Hij en medeverdachte Ruto wisten hun rechtszaak handig tot inzet van de campagne te maken. Kenyatta bombardeerde zichzelf tot slachtoffer van Westerse bemoeizucht en creëerde zo een opportune vijand. Ook oud-kolonisator Groot-Brittannië werd ‘duister en verdacht’ gedrag verweten. Deze manoeuvre legde voor een belangrijk deel de basis voor zijn verkiezingssucces.

Een strategie waarin rechters en andere landen verbaal gekapitteld worden doet denken aan de stijl van Silvio Berlusconi, voor wie deze campagnetruc gesneden biscotti is. De Milanees, al decennia deel van het politieke meubilair in Italië, gebruikt de gerechtelijke onderzoeken tegen hem voor zijn politieke gewin. Hij zet magistraten weg als Talibani, of erger nog feministen en communisten. En waar Kenyatta Groot-Brittannië aanvalt, bestempelt Berlusconi Duitsland tot de bron van het kwaad. Mede dankzij deze anti-establishmentcampagne deed de vrouwenverslindende ‘clown’ het tijdens de laatste verkiezingen beter dan verwacht.

De heren hebben overigens meer gemeen. Beiden bezitten televisiestations: Berlusconi beheerst via Mediaset een enorm deel van de Italiaanse media en de familie Kenyatta is eigenaar van tv-station K24. Italianen en Kenianen konden over zowel Uhuru als Kenyatta lezen op Wikileaks dat de Amerikanen zorgen over hen hadden. Zowel over de lamlendige, ijdele en ineffectieve Berlusconi, als over Kenyatta, die werd gezien als een luie drinkenboer.

Hun ‘persoonlijke financiële situatie’ is een andere opvallende gelijkenis. Rond Berlusconi hangt een sfeer van fraude en vermeende banden met de georganiseerde misdaad. En bij Kenyatta roept met name de manier waarop een half miljoen hectare land in handen van de familie gekomen is, vragen op. Zowel Berlusconi als Kenyatta zitten er, met respectievelijk $6.2 miljard en $500 miljoen warmpjes bij.

Een dergelijk (dubieus) fortuin is in campagnetijd een potentiële aanvalslijn voor tegenstanders, maar zowel Kenyatta als Belusconi wisten het op handige wijze om te zetten naar een kracht. Iemand die zo rijk is, zal ook goed voor de staatsfinanciën zorgen, beweert de spin. Berlusconi bewees overigens reeds het tegendeel. En ook de redenering dat rijke mensen minder gevoelig zijn voor steekpenningen heeft Berlusconi al ontkracht.

Natuurlijk zijn de verschillen tussen beide landen en mannen niet te veronachtzamen. Maar juist de overeenkomsten leveren interessante campagnelessen op. Een slimme campagne weet van een vloek een zegen te maken. Door een vlucht naar voren en het scheppen van een vijandsbeeld, kan een charismatische politicus zijn kwetsbaarheden tot een electorale kracht maken. Berlusconi en Kenyatta hebben dat begrepen.