In Mali zweven we allemaal

Laatst gaf ik met mijn Nederlandse collega’s Erik van Bruggen en Justin Koornneef campagnetraining aan Malinese politici. We legden uit dat je het electoraat in vieren kan delen: zij die nooit op je zullen stemmen, zij die dat altijd zullen doen en zwevende kiezers die moeilijk, dan wel makkelijk te overtuigen zijn. Aangezien tijd en geld altijd beperkt zijn, concentreer je je zoveel mogelijk op die laatste groep. Daarop zeiden de deelnemers in koor: “In Mali bestaat die groep uit 100% van de kiezers.”

Mali is sinds het afschudden van de dictatuur in 1991 een democratie. Vooralsnog hebben de coup van 2012 en het huidige conflict in het noorden van het land daar geen verandering in gebracht. What’s in a name? Er zijn meer dan 100 partijen, maar het gros haalt bij lange na geen 100 leden. In de partijnamen komen de S van Sociaal, de M van Mali en de D van Democratie vaak genoeg voor, maar in werkelijkheid zou kunnen worden volstaan met de M van Macht en de O van Oppositie. Wie in de laatste categorie zit, heeft weinig toegang tot de staatskas en kan niets organiseren voor zijn achterban. Dus wordt er na de verkiezingen nogal gehopt van de ene naar de andere kant.

Het staat journalisten in principe vrij om dit allemaal kritisch in beeld te brengen. Maar die laten zich liever betalen voor een jubelartikel dan dat ze bejubeld worden om een sterk staaltje onderzoeksjournalistiek. En door wie zouden ze ook bejubeld worden in een land waar de meerderheid van de bevolking analfabeet en onvoldoende opgeleid is om kritisch naar hun politici en bestuurders te kijken. Omdat er daarnaast weinig belasting wordt betaald en de staat een groot deel van haar budget uit mijnbouw en internationale hulp betrekt, is er weinig sprake van een sociaal contract op landelijk niveau.

Het systeem draait vooral om sterke mannen en om geld. Je wint kiezers door een waterput of een school aan te leggen in hun dorp of soms door letterlijk te betalen per stem. Als je daarmee een plaatsje in het parlement of lager voor jezelf gewonnen hebt, is het ‘jouw beurt om te eten’. En dat moet je flink doen, want anders heb je bij de volgende verkiezingen geen budget om stemmen te kopen. Een aantal cursisten beweerde zelfs dat daar min of meer vaste prijzen voor zouden bestaan.

Komen wij aan met ons verhaal over een partijprogramma, een centrale boodschap en hoe je daarmee in de krant komt.

En toch werkte het. Met name voor de veertigers en vijftigers die in de Malinese politieke context en in onze training als de jonge garde gelden. Zij begrepen feilloos welke voorsprong je kan nemen in een inhoudsarm politiek landschap, wanneer jij wel een sterke boodschap hebt die je in 30 seconden kan vertellen. En die boodschap hadden ze ook in een half uur op papier. Bij sommigen was het alsof ze na jaren rondrijden eindelijk hadden ontdekt hoe ze de handrem eraf konden halen.

Eén training maakt nog geen modeldemocratie, maar als er bij de volgende verkiezingen straks vijf of tien van onze cursisten hun concurrenten de ogen uitsteken met onze aanpak, dan hebben we een beginnetje.

Maarten van Heems
Maarten van Heems is partner bij BKB en fervent wielrenner. Hij werkte aan campagnes voor onder meer KNVB, Alliander, ministerie van SZW, Movember en Tibet. Maarten doet de Europese PR voor Junkie XL en geeft campagne- en communicatietrainingen in Oost-Europa, het Midden-Oosten en Zuid-Afrika. Hij studeerde eerder Geschiedenis in Amsterdam en Russisch in Odessa.