Het eerste slachtoffer in de revolutie is de waarheid

In het bekende gezegde moet ‘revolutie’ worden vervangen door oorlog, maar na een bezoek aan postrevolutionair Egypte dit weekend durf ik bovenstaande stelling ook wel aan. Tegen de achtergrond van halve volksopstanden gaf ik met collega’s campagnetraining aan jonge activisten en kandidaten van de nieuwe machthebber de moslimbroederschap en van zeven verschillende oppositiepartijen. De parlementsverkiezingen staan gepland voor april, maar de messen zijn reeds geslepen. Overdag betrachtte de groep vreedzame concurrentie, ’s avonds verdiepten nieuwe rellen en wreedheden de kloof.

Afgelopen vrijdag streken we neer in Alexandrië, de tweede stad van Egypte. Sinds de revolutie van januari 2011 was dit de vijfde keer dat BKB in opdracht van het Danish Egyptian Dialogue Institute een zogenaamde multipartytraining gaf. Campagnetrainers van verschillende partijkleur (in dit geval PvdA, D66 en SP) die aan de slag gaan met verschillende Egyptische partijen.

Terwijl wij in een kitscherig zaaltje werkgroepjes van moslimbroeders, sociaaldemocraten en liberalen formeerden die gezamenlijk werkten aan een politieke agenda voor Egypte, barricadeerde het hotelpersoneel uit voorzorg ramen en deuren met houten schotten. Het vrijdagmiddaggebed loopt nogal eens uit in massaprotesten.

Uiteindelijk bleef het rustig in Alexandrië. Te veel wind en regen om de straat op te gaan. Tijdens het diner kregen we via flatscreens livebeelden uit Caïro, waar het wel los ging. Met als dieptepunt een scène waarin de politie een demonstrant alle kleren van het lijf trok om daarna in te slaan op zijn naakte lichaam.

Tekenend voor hoe alles veranderd is en toch alles ook bij het oude is gebleven.

Veranderd, omdat in onze groep de moslimbroeders, die 80 jaar lang het doelwit waren van de politie en de veiligheidsdiensten, zaterdag als zittende macht direct door de rest op hoge toon ter verantwoording werden geroepen. Veranderd dus is de afzender van het geweld en veranderd is het feit dat die nieuwe machthebber veel openlijker wordt bekritiseerd dan de vorige.

Tegelijkertijd, what’s new? Het veiligheidsapparaat bedient zich dus nog altijd van dezelfde praktijken als onder Mubarak. De mishandelde demonstrant, Mohamed Saber, gaf een dag later vanuit zijn ziekbed in een politiehospitaal een verklaring af dat de politie hem juist gered had van gewelddadige demonstranten. Hoewel het tegenovergestelde de avond daarvoor live op televisie te zien was geweest. Intimidatie kan niet veel verder gaan dan het volk open en bloot een leugen opdringen als nieuwe waarheid.

Saber trok maandag onder druk van zijn familie zijn verklaring weer in. Maar toen was het land inmiddels in de ban van de veroordeling van twee Koptische christenen tot drie jaar gevangenisstraf voor het stelen van wapens. Die diefstal zou plaats hebben gevonden tijdens een antidiscriminatiedemonstratie van christenen bij de staatstelevisie op 9 oktober 2011. Op de beelden van die oploop is te zien hoe soldaten met tanks over de demonstranten reden en met scherp in de menigte schoten. Als excuus voor de 27 doden en tientallen gewonden voerde het leger toen reeds als reden aan dat de betrokken militairen in paniek waren geraakt, omdat de demonstranten hun wapens hadden gestolen. Aan militaire zijde werd niemand veroordeeld. Een aantal van onze cursisten was ervan overtuigd dat deze veroordeling van twee slachtoffers als daders het gevolg is van hun eigen weigering om deze zaak in de doofpot te laten verdwijnen. Wie niet horen wil, moet maar voelen.

Het volk wilde de val van het regime. Nu kwijnt de dictator weg in zijn cel en een moslimbroeder zit op zijn troon. Maar het kost Morsi en de zijnen steeds meer moeite om recht te lullen wat krom is. De veiligheid, de economie, het toerisme… het staat er allemaal zwak voor. Dat wordt prijsschieten voor de oppositie de komende maanden. Maar zelfs in het vrijwel ondenkbare geval dat de progressieve middenpartijen het winnen van de wijdvertakte moslimbroederschap én van de nogal altijd machtige vertegenwoordigers van het oude regime, dan moet er nog heel wat water door de Nijl voordat de laatste Mohamed Saber zichzelf heeft moeten verloochenen voor het oog van de wereld.

Maarten van Heems
Maarten van Heems is partner bij BKB en fervent wielrenner. Hij werkte aan campagnes voor onder meer KNVB, Alliander, ministerie van SZW, Movember en Tibet. Maarten doet de Europese PR voor Junkie XL en geeft campagne- en communicatietrainingen in Oost-Europa, het Midden-Oosten en Zuid-Afrika. Hij studeerde eerder Geschiedenis in Amsterdam en Russisch in Odessa.