Helpt #sky4statkevich iemand vrij?

Een foto met een mooie lucht, met de hashtag #sky4statkevich. Als het aan mij ligt, krijgen we daarmee Mikolai Statkevich, die vandaag jarig is, uit de gevangenis. Hoe zet je een moeilijk land als Wit-Rusland op de kaart? En kan een hashtag ook maar iets uithalen? Dit artikel geeft er antwoord op.

012F_sky


Rechttoe rechtaan
Eerst maar eens: wie is dat, Statkevich? Mikolai Statkevich deed vijf jaar geleden mee aan de presidentsverkiezingen in Wit-Rusland. Zoals altijd won de zittende dictator Aljaksandr Loekasjenko met een overweldigende meerderheid. Maar de verkiezingen verliepen niet eerlijk, vonden de oppositiekandidaten, en ze riepen het volk op om op het plein te demonstreren. Allemaal zijn ze daarna gearresteerd, hen werd opruiing ten laste gelegd. Na haast vijf jaar is Statkevich de enige die nog vast zit.

Hij is dus zo’n rechttoe rechtaan politiek gevangene, in een rechttoe rechtaan dictatuur. Saai. Zo heb je er zoveel op de wereld. Amnesty voert actie voor zulke mensen, brave burgers schrijven brieven in buurthuizen. Maar verder is het moeilijk er aandacht voor te krijgen. Dat is rot, want ondertussen zit Statkevich dus wel nog vast.

Aandacht voor Wit-Rusland is nooit makkelijk om te genereren. Het is onze Europese buurdictatuur, maar ja, voor Wit-Rusland hoeven we niet bang te zijn. En de mensenrechten worden er nauwkeurig één voor één geschonden, maar als je je mond dicht houdt, heb je het er relatief goed. Er zijn dus wel grotere brandhaarden om je om te bekommeren.

Teddyberen
Het opvallendste voorbeeld van een buitenlandse campagne voor Wit-Rusland was van een Zweeds radiostation, in 2012. Met een vliegtuig werden honderden teddybeertjes over Wit-Rusland uitgestort. De beertjes hadden allemaal een democratische boodschap bij zich. Aanvankelijk ontkende de Wit-Russische regering dat dit incident ooit had plaatsgehad. Maar toen werden plots twee generaals ontslagen, omdat ze een schending van het luchtruim niet hadden voorkomen. Ook mensen die de Zweden hadden gehuisvest werden gearresteerd, dat zij niet wisten waarvoor de gasten kwamen, pleitte hen niet vrij. Bloggers die foto’s van de beertjes postten kregen politie aan huis.

Twee jaar geleden lukte het Amnesty toch om een Wit-Russische politiek gevangene op de Nederlandse agenda te krijgen. In een soort campagne-academie gingen twee groepen vier weken lang aan de slag om voor twee politiek gevangenen te campaignen. Een van de twee was Ales Bialiatski, de baas van het belangrijkste mensenrechtencentrum in Wit-Rusland. Amnesty’s jonge honden bedachten een manier om de Wit-Russische ambassade te pesten. Als iedereen één cent overmaakte, kostte dat het consulaat elke keer de overboekingskosten.

Kort daarvoor wist een andere Wit-Ruslandactie de radio-1-bulletins en De Telegraaf te halen. De lichamen van twee jongens die de doodstraf kregen voor een aanslag op de metro (die zij niet hebben gepleegd) zijn nog altijd niet aan de familie gegeven. Dat is onderdeel van de straf. Onder het mom van give a body back kropen op verschillende stations mensen in lijkzakken. Een gruwelijk, maar fotogeniek beeld. De Nederlandse actie is daarna in verschillende andere Europese landen gekopieerd.

Vier bomen
Op de teddybeertjes na, zijn bovengenoemde campagnes niet erg vrolijk. En dat is ook moeilijk, bij dit soort onderwerpen. Net als de demonstraties die regelmatig voor de deur van de ambassade gehouden worden, of de jaarlijkse herdenking voor de door het Wit-Russische regime vermoorde personen, voor wie in Eindhoven vier bomen zijn geplant. Het is gewoon geen sexy onderwerp.

In Wit-Rusland zijn er geen vrije media. Dus op het nieuws zien mensen propaganda. Acties in het buitenland kunnen daar ook voor benut worden: zie, de oppositiebeweging krijgt steun uit het buitenland om onze regering omver te werpen (wat op zich niet eens een onjuiste analyse is). Dus ook dat is nog een factor waar rekening mee moet worden gehouden. Op wie richt je je campagne eigenlijk? Op Nederlandse politici? Wat moeten die dan doen? Op de Wit-Russische regering? Waarom moet die naar jou luisteren?

Een bijkomend probleem is dat op dit moment de aandacht voor de mensenrechten in Oekraïne en Rusland veel groter is. Terecht, zonder meer, maar daardoor is het zelfs lastig om de mensen die snel “mensenrechten, foei” roepen in beweging te krijgen.

Naïef
Goed. Leuk, al die bezwaren, maar nu gaan we Statkevich dus met #sky4statkevich uit de gevangenis krijgen. Is dit hashtagactivisme in zijn allernaïefste vorm? Werkelijk denken dat je door het sturen van wat tweets en het liken van een boze Facebook-pagina de wereld ten goede kan veranderen?

Nou, het zit zo. In oktober zijn er in Wit-Rusland opnieuw presidentsverkiezingen. Loekasjenka heeft er sinds hij in 1994 aan de macht kwam het handje van om kort voor verkiezingen politiek gevangen vrij te laten, om te zien hoe leuk hij is met mensenrechten enzo. Daarom wilden we met een paar mensen die ieder op hun eigen manier bij Wit-Rusland betrokken zijn tóch weer wat aandacht op het land vestigen, juist nu. Voor ons was Statkevich een logisch aandachtspunt, omdat zijn gevangenschap direct met de vorige verkiezingen te maken heeft.

Verjaardagskado
Van zijn vrouw begrepen we dat hij de lucht heel erg mist. Hij krijgt nauwelijks post en mag ook maar zelden bezoek ontvangen- hij is geïsoleerd. Zo ontstond het idee om hem mooie beelden van de lucht cadeau te doen voor zijn verjaardag. Als over de hele wereld mensen hun luchtfoto’s taggen met #sky4statkevich, dan drukken wij die af en bundelen we die. Zo kan hij zien dat de hele wereld aan hem denkt. Zulke gebaren van solidariteit hebben vaak enorme invloed op gevangenen. Dat vertelde bijvoorbeeld ook de eerder genoemde Ales Bialiatski.

Naast de hashtagactie, is er ook een kaartenactie van Amnesty en een petitie van Statkevich’ vrouw op change.org. Eigenlijk kan deze actie dus al niet meer mislukken. Dit wordt ook met de enkele honderden foto’s die we tot vandaag, zijn verjaardag, hebben verzameld, een mooi cadeau voor hem. Maar als we over de hele wereld de hashtag gebruiken, kan dat ook als internationale druk worden opgevat. Vaak schiet dat bij Loekasjenka in het verkeerde keelgat, maar zo vlak voor de komende verkiezingen kon dat best eens bepalend zijn.

Daar wil jij toch ook deel van uit maken, gewoon, door een mooie foto op Twitter te posten met #sky4statkevich erbij?

Franka Hummels is freelance-journalist en historica. Haar focus ligt op voormalig communistisch Europa, en Wit-Rusland is haar specialisme. In 2011 verscheen van haar hand het boek ‘De Generatorgeneratie, leven na Tsjernobyl’.

Foto: Teepetersen / Wikimedia Commons.

Reacties

blog comments powered by Disqus