Exit

Deze week is de historische burcht van Novi Sad (Noord-Servië) het toneel van het Exit festival. Guns ‘n’ Roses, Erykah Badu, New Order en vele anderen spelen op het festival dat ooit begon als ‘honderd-dagen-campagne’ tegen de toenmalige Servische president Slobodan Milosevic. De festivaldirecteuren zien elke editie als een nieuwe campagne voor meer vrijheid.

In de recente documentaire van Nederlandse makelij ‘The States of Exit’ (zie onderaan dit blog) is te zien hoe het festival ontstond tegen de achtergrond van de Joegoslavië oorlog en de dictatuur van Milosevic. In de film legt Exit-directeur en -oprichter Bojan Boskovic uit dat het in feite begon als reactie op het opheffen van de autonomie van de universiteit eind jaren negentig. Als leider van de studentenbeweging organiseerde hij een gratis concert. Aan de 15.000 bezoekers werd op grote schermen een terugblik op het regime van Milosevic vertoond. De woede die toen los kwam, werd de brandstof voor honderd dagen muziek, kunst en manifestaties tot aan de verkiezingen van september 2000. Daarmee was het een factor van betekenis in de val van Milosevic.

Anders dan de naam ‘Exit’ doet vermoeden had de organisatie verantwoordelijkheid genomen. En dat doet ze nog. Een van de oprichters zegt in de film: “pas als er niets meer veranderd hoeft te worden aan mijn land, dan vertrek ik.

Zo stond het festival een aantal jaar geleden in het teken van visa. Of beter het feit dat Serviërs vrijwel onmogelijk een toeristenvisum voor landen in de Europese Unie konden krijgen. Een situatie die volgens de organisatoren van Exit leidde tot isolatie van Servische jongeren en die nationalisten en anti-Europese krachten in Servië in de kaart speelde.

Toenmalig eurocommissaris voor Uitbreiding van de EU, Olli Rehn – ja dezelfde die ons nu op de kop zit over die 3% – werd uitgenodigd op het festival. Voor een debat over het visaregime en voor een potje voetbal. In de documentaire zie je de normaal zo stijve Finse eurocommissaris in korte broek vooruitblikken op een toekomst waarin ook Servische jongeren vrij kunnen reizen door Europa.

Rehn werd ereburger van ‘the State of Exit’ en kreeg van de organisatoren een lijst met documenten die hij niet nodig had om op bezoek te komen. Dezelfde documenten die Serviërs wel nodig hadden voor een visum. Vier jaar later zwaaide Rehn met die papieren toen hij op een persconferentie in Brussel aankondigde dat de visumplicht eindelijk werd opgeheven. “Ending a struggle that began at Exit.”