En Marche! Frankrijk eindelijk in beweging?

De Brexit, het Italiaanse nee en het presidentschap van Donald Trump. Als 2016 ons iets leerde, was het dat alles went. Zelfs progressief Europa kijkt inmiddels waarschijnlijk een beetje blasé naar het grote inauguratiespektakel aan de andere kant van de oceaan.

emmanuel_macron_11_decembre_2014_3

Het oprukkende populisme is geïnstitutionaliseerd geraakt en dat voelt op het oude continent bijna als afgezaagd nieuws. Hadden wij immers niet al Geert Wilders, het Vlaams Belang en de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo? De revolutie is gaande, met de marginalisering van de klassieke gevestigde partijen als gevolg.

Euroscepsis en wantrouwen tegen de elite voeren de boventoon bij nieuwe populaire Europese bewegingen. Ze wentelen zich in anti-sentimenten en bedienen zich van een vergelijkbare systeemkritiek. Heel Europa? Nee, één nieuwe beweging blijft dapper weerstand bieden tegen het beeld dat politieke outsiders per se negatief en populistisch moeten zijn. Het Franse En Marche! (in beweging) van de 39-jarige sociaal-liberale systeemcriticus Emmanuel Macron schiet onverwachts omhoog in de peilingen voor de Franse presidentsverkiezingen.

De jonge Macron was tot augustus vorig jaar minister van Economie in het socialistische kabinet van president Hollande. Na maanden van speculatie in de media stapte hij op om zijn nieuwe beweging vorm te geven. En Marche!, niet geheel onopzettelijk refererend aan de initialen van de populaire voorman, doet iets wat in Frankrijk voor iemand met zijn achtergrond ongekend is: het opzetten van een grassrootsbeweging buiten de gevestigde partijkaders om. Een beweging die – heel on-Frans – ijvert voor het dereguleren van de economie maar zich tegelijkertijd wel hard maakt voor uitbreiding van de welvaartsstaat. Dat laatste is wel weer typisch voor onze zuiderburen overigens, evenals het academische pad van de voorheen partijloze Emmanuel.

Zoals zoveel Franse toppolitici studeerde hij aan eliteschool Sciences Po Paris en sloot hij zijn studie af aan het prestigieuze Ecole Nationale d’Administration, de opleiding voor topambtenaren. Hij ging aan de slag bij het ministerie van Financiën en maakte na vier jaar de overstap naar de vooraanstaande zakenbank Rothschild, waar hij snel carrière maakte als investment banker en miljoenen verdiende met miljardendeals. In 2012 werd de toen 35–jarige Macron secretaris-generaal van het Élysée en binnen twee jaar was hij minister; ongekend in de behouden republiek. Hoe kan het dat een insider als Macron zich als outsider kan presenteren? Hoe kan iemand die in grote zalen om méér – in plaats van minder – Europa roept anno nu mensenmassa’s op de been brengen?

Als ik over Macron lees, denk ik vaak een beetje weemoedig terug aan mijn tijd in Parijs, aan de straten, de Seine en het Parc des Buttes-Chaumont. Aan de vele kilometers die ik daar op mijn Velib fietste, de rivierbedding op en de Montmartre af. Ik fietste elke dag van het Élysée naar de Assemblée Nationale, en bevond me zo in het fysieke hart van de Franse politiek. Daar tussen de ambtswoning van Hollande en het lagerhuis ligt het Malieveld van Parijs: het Esplanade des Invalides. Met enige regelmaat werd ik daar fietsend aangehouden, de ene keer door een overijverige agent, dan weer door een rookgordijn. De aanleiding was altijd hetzelfde, er werd hevig gestaakt. ‘Volkssport nummer één’, zoals mijn docent het vaak liefkozend noemde, om daar vervolgens haastig aan toe te voegen dat staken in Frankrijk onderdeel van het politieke proces is. In de republiek wordt er eerst gestaakt en dan pas gepraat. Meer inefficiënties wekten mijn verbazing: het feit dat je geen pijnstillers en sigaretten bij de supermarkt kan halen om zo de tabakswinkels en de apotheek te ontzien. Deze eigenaardigheden zijn En Marche! een doorn in het oog.

Macron stelt dat het land inefficiënt is en vastzit. Door middel van hervormingen moet het land weer in beweging komen. En Marche! hekelt het Franse naoorlogse model van het verdedigen van de belangen van de insiders – vakbonden, werknemers met een vast contract en de welgestelden – ten koste van de jongeren, de lageropgeleiden en de tweede generatie immigranten. Macron wil de arbeidsmarkt flexibiliseren, de economie dereguleren en de macht van de vakbonden verminderen. Hij noemt zichzelf links noch rechts en wil het gevestigde systeem openbreken. Zijn campagne ademt energie en hij trekt stemmers van over het hele politieke spectrum; peilers zien hem als de populairste politicus van het land. Volgens diezelfde statistieken zou Macron verrassend genoeg zowel de presidentskandidaat van Les Républicains als Marine Le Pen van het Front National verslaan. Tenminste, als Emmanuel in de tweede en laatste ronde tegenover ze zou staan, maar voor het zover is, moet En Marche! eerst de eerste ronde zien door te komen. President Macron? Dat zou het zware politieke jaar 2017 een stuk draaglijker maken.

Dit blog verscheen eerder op bkbacademie.nl.

Foto: Leweb 2014 / Wikimedia Commons.