Eén land, twee systemen: hoe Hong Kong een nieuwe leider ‘kiest’

Zondag kiest Hong Kong zijn nieuwe Chief Executive. Maar waar de Nederlandse burger op 15 maart zelf het stemhokje in mocht, is dat hier niet het geval.

Het is aan de 1194 leden van de Election Committee, zij beslissen wie de nieuwe leider van Hong Kong wordt. Het betreft een vaste vertegenwoordiging van verschillende sectoren (o.a. financiën, landbouw, lokale politici, religieuze leiders en medici). Van een hele uitgebreide campagne gericht op het volk kan je dus niet spreken. Sinds begin deze maand zijn er meerdere verkiezingsfora gehouden waar de kandidaten hun ideeën aan het comité voorlegden, vragen beantwoordden van het publiek en met elkaar in debat gingen.

Pro-China
De winnaar moet op 26 maart minstens de helft van de stemmen behalen om vervolgens ook nog door de centrale regering in Peking officieel te worden aangesteld. Er zijn nog drie kandidaten in de running: Woo Kwok-hing, John Tsang Chun-Wah en Carrie Lam. Alle drie zijn ze pro-China, maar de Chinese overheid heeft een duidelijke voorkeur voor Lam als winnaar. Dat is niet onbelangrijk, aangezien het comité wordt gedomineerd door pro-China-politici. En juist dit laatste ligt erg gevoelig.

Eerst een sprong terug in de tijd. 1842: China komt als verliezer uit de Opiumoorlog en moet Hong Kong Island afstaan aan de Britten. Daar komen vervolgens in 1898 de New Territories bij, als onderdeel van een contract tussen de Chinezen en de Britten. Het contract verloopt in 1997 en vanaf dat moment is de regio, net zoals Macau, een SAR (Speciale Administratieve Regio) van China.

Minachting
Tijdens de onderhandelingen spreken de Britten en Chinezen af dat de regio gedurende vijftig jaar een speciale status krijgt binnen de Volksrepubliek. Een eigen politiek systeem, een eigen economie en eigen wetten: één land, twee systemen. Op elk gebouw wappert dan ook een vlag van Hong Kong én China, de tweede altijd net wat groter of hoger dan de eerste. Desondanks beschouwt de gemiddelde bewoner van deze regio zich als een echte Hong Konger en vooral niet als Chinees. Er wordt zelfs met enige minachting neergekeken op de mainlanders, zoals de Chinezen over de grens worden genoemd.

Terug naar de verkiezingen van nu. Sinds de overdracht van de Britten wordt elke vijf jaar een nieuwe Chief Executive verkozen. Het zijn de eerste verkiezingen na de grote protesten in 2014. Wanneer de Chinese regering besluit dat de inwoners van Hong Kong hun eigen politieke leider niet meer democratisch mogen kiezen en de kandidaten vanuit Peking moeten worden goedgekeurd, ontstaat Occupy Central. Ook wel de Umbrella Revolution genoemd. Elf weken lang wordt het financiële centrum van de stad bezet door voornamelijk studenten die vrezen voor de autonomie van Hong Kong. De hervormingen werden uiteindelijk door het parlement weggestemd, wat door de pro-democratische politici als een overwinning werd gezien.

Toch is er sindsdien weinig veranderd, de verkiezingen voor de volgende Chief Executive zijn nog steeds verre van vrij. En terwijl het stille, maar soms ook niet zo stille, protest tegen de Chinaficatie van Hong Kong vaak voor de nodige onrust zorgt, lijkt de greep van China alleen maar sterker te worden.

Mock poll
“Nobody cares about this election, because you can’t vote.” Dat hoor je vaak als je hier wat rondvraagt. Maar ondanks het feit dat niemand hier zondag zelf naar de stembus mag, heeft de mede-oprichter van Occupy Benny Tai een mock poll georganiseerd. De organisatie hoopt daarmee dat de keuze van het volk in acht wordt genomen door het kiescomité. De uitslag is niet verrassend. Underdog John Tsang kreeg de steun van bijna 92% van de kiezers, slechts 4,2% stemde tegen. Carrie Lam, de favoriet van Peking, kreeg slechts 1,5% steun en wel 96% stemde tegen.

Er zijn genoeg opmerkingen te plaatsen over de mock poll, waarvan een lage opkomst er een is. Maar toch zegt het veel over het onderliggende sentiment over de relatie met China. Volgens Benny Tai geeft de lage opkomst pijnlijk weer hoe het politieke sentiment is veranderd sinds Occupy. Men denkt dat de peiling toch geen zin heeft, aangezien de uitslag toch door Peking wordt gecontroleerd. Daarbij heerst er de angst dat data van de peiling gelekt zou worden. Geen Hong Konger wil in de problemen komen omdat hij of zij tegen de grote favoriet van de Chinese regering stemde.

Zondag dus geen lange rijen bij stemlokalen, maar wel een nieuwe Chief Executive, die de komende vijf jaar naar de pijpen van Peking zal dansen.

Foto: Iris Tong / Wikimedia Commons.

Kathelijne Niessen
Kathelijne is campagnestrateeg bij BKB. Ze groeide op in Brussel en behaalde haar BSc Politicologie en MA Amerikanistiek aan de Universiteit van Amsterdam. In 2008 vertrok ze naar Chicago om Barack Obama te helpen bij zijn verkiezingscampagne. Acht jaar later belandde ze in Denver, Colorado. Dit keer om mee te werken aan de campagne van Hillary Clinton.