De UEFA: Geen daden, maar woorden

De UEFA had deze week een unieke kans het maatschappelijk verantwoorde beeld dat zij van zichzelf wil neerzetten, in de praktijk gestalte te geven. Al jaren voert de Europese voetbalfederatie een grootschalige campagne tegen racisme, maar in werkelijkheid slaan Platini en de bobo’s de plank faliekant mis. Zo blijkt maar weer eens uit hun halfhartige reactie op een incident van afgelopen woensdag toen de donkere spelers van Oranje op apengeluiden getrakteerd werden door het Poolse publiek. De UEFA moet inzien dat als zij de daad niet bij het woord voegt, haar campagne leeg en betekenisloos blijft.

Om geloofwaardig te zijn, moet een campagne aansluiten bij de realiteit. Het CDA lijdt onder haar schuinsmarcherende prominenten, omdat ze als partij tijdens campagnes de familiewaarden predikt. De PvdA komt er niet mee weg als, ondanks alle klare taal over het beperken van bonussen, een oud-premier een dik belegde boterham verdient met commissariaten. En een voormalig D66 minister die hartstochtelijk campagne heeft gevoerd voor de gekozen burgemeester, verliest, weinig verbazingwekkend, geloofwaardigheid als hij zichzelf daarna tot burgemeester van Nijmegen laat benoemen.

Ook in het bedrijfsleven moet de PR-afdeling nooit los staan van de realiteit van de bedrijfsvoering. Als het je core business is om een vervuilend goedje op riskante wijze uit de grond te halen is, kan je het logo van je bedrijf zo groen kleuren als je wil, de waarheid achterhaalt je wel. Zo ondervond BP nadat het olielek in de Golf van Mexico haar huichelachtige imago besmeurde en de ‘greenwash’ campagne teniet deed.

Woorden en daden moeten dus samen gaan, wil een boodschap aan kracht winnen. In een campagne kan je een onwelgevallig imago nuanceren, of een sterk punt benadrukken. Maar je moet als campaigner nooit de illusie hebben dat je achter de tekentafel een nieuw beeld, een nieuwe realiteit aan het publiek op kan leggen. Je kan en mag mensen (kiezers en consumenten) geen klinkklare nonsens op de mouw spelden.

Terug naar het voetbal. Ofwel, de randzaken daarvan. Mark van Bommel openbaarde dat het Nederlands elftal tijdens de openbare training van woensdag in Krakow racistisch bejegend was. De UEFA voert zoals gezegd al jaren een alomtegenwoordige anti-racisme campagne. Kindjes met ‘Unite against racism’ T-shirts voor aanvang van de wedstrijd, tv-spotjes over respect, en een uitvoerige website. Geconfronteerd met deze zaak, reageerden Platini en de zijnen echter procedureel, vergoelijkend en omfloerst (een onderzoek was volgens hen eerst niet nodig, het Nederlands elftal had bovendien geen klacht ingediend en het ging om een geïsoleerd incident van ontevreden supporters. De UEFA koos pas later voor iets helderdere taal). Ondanks de wellicht terechte nuances die bij deze specifieke zaak te plaatsen zijn, had de UEFA meteen de daad bij het woord moeten voegen, door zonder omhaal de zijde van Oranje te kiezen en een stevig signaal af te geven aan het publiek.

Dit doet vermoeden dat de voetbalfederatie niet gebaat is bij het daadwerkelijk hard optreden tegen racisme. Vooral in Engeland lijkt de verbazing en boosheid hierover hoog op te lopen. Op de site van de Guardian staat prominent een artikel over deze zaak, waarin de auteur zich opwindt over de lankmoedige reactie van de UEFA: ‘UEFA has blown it again’! En op de BBC site was een filmpje van Gullit, die vertelt hoe ingrijpend deze gebeurtenis was voor de spelers, gister het meest bekeken bericht van de dag.

Vanavond is het zover. Oranje speelt haar openingswedstrijd tegen het eeuwige campingelftal. Ik ben benieuwd of de UEFA haar anti-racisme campagne handen en voeten durft te geven, mocht de situatie er om vragen, tijdens het EK in Polen en Oekraïne, waar racisme in de stadions naar verluidt nog welig tiert, ook in de Nederlandse speelstad Charkov. Stel je eens voor: Van Bommel en Van Marwijk geven aan dat ze wegens racistische spreekkoren het veld willen verlaten, en de beschaafde Denen kunnen het zich niet permitteren te blijven staan, zal de scheidsrechter iedereen een gele kaart geven? Dat is immers de onzalige oplossing die Platini heeft bedacht om individuele protesten tegen racisme tegen te gaan.

Natuurlijk, de UEFA is niet opgericht als organisatie met een maatschappelijke agenda, en laat sportieve en commerciële belangen voor gaan. Het is voor de UEFA een strop als een wedstrijd gestaakt moet worden. Denk aan het ontevreden publiek, het opnieuw inrichten van het speelschema en alle misgelopen reclame inkomsten.

Voetbal is big business, en daar is in principe niets mis mee. Maar zet jezelf in een grootschalige campagne niet neer als een organisatie die haar maatschappelijke verantwoordelijkheid neemt door een strijd te voeren tegen racisme, als het bij holle frasen blijft. Gebruik het belangrijkste evenement dat de UEFA organiseert als platform en geef de peperdure campagne tegen racisme de geloofwaardigheid die het verdient. Geen woorden, maar daden, Monsieur Platini.