Campagneterreur

Drie dagen voor de eerste ronde van de Franse presidentsverkiezingen vielen er schoten op de Champs d’Élysée. IS eiste het geweld op als aanslag en daarmee raakte Frankrijk wederom in de staat van paraatheid die bij terreurdreiging hoort. Wat voor invloed had dit nu op de campagnes gisteren (vandaag, de dag voor de verkiezingen, mogen politieke ideeën niet meer worden uitgevent)?

Voor het eerste deel van het antwoord raakte ik al in de knoop bij de eerste zin van deze blogpost. Ik wilde schrijven dat Frankrijk door de schietpartij was ‘opgeschrikt’, maar eigenlijk was daarvan geen sprake. De Fransen reageerden gelaten, ze zijn inmiddels aan terreurdreiging gewend. De verschillende kandidaten hadden hun programma hierover allang uiteen gezet en hoefden dus niet op stel en sprong nieuwe plannen te formuleren.

Toch kan geen campagne aan de politieke actualiteit voorbijgaan. De rechts-conservatieve Fillon en de extreem-rechtse Le Pen riepen beiden direct op de campagnes te staken. Fillon deed dat met een beroep op compassie voor de nabestaanden, Le Pen omdat ze vond dat moslims Frankrijk nu te onveilig maakten.

Bedreiging
Deze aanslag was natuurlijk koren op haar molen. Zij vindt dat moslims een bedreiging voor Frankrijk zijn en dat punt kon ze de Fransen nu eens extra inwrijven. Of het nu een extrapolatie van de onveiligheid was of niet, het benadrukken ervan (‘nu kunnen wíj geen campagne voeren’) paste precies in haar programma. Bovendien toonde ze zich met haar reactie presidentieel. Ze suggereerde dat het in haar nadeel was om de campagne stil te leggen, maar dat ze daar desondanks toch toe opriep.

Fillon pikte als zo vaak graantjes van Le Pens molen mee. Hij liet haar het vuile werk met de vuile woorden opknappen. Hij sloot zich er impliciet bij aan – ook zijn partij kent een anti-immigratieprogramma.

De kandidaten op links vonden juist dat de campagnes door moesten gaan, omdat je je anders door terreur laat dicteren. Voor Mélenchon, de communistische kandidaat, was het net zo makkelijk om te reageren als voor Le Pen. Voor de toch al enorm geplaagde sociaal-democraat Hamon, van de vijf ‘grote’ kandidaten is hij de enige voor wie doordringen tot de tweede ronde hoogst onwaarschijnlijk is, was het in bochten wringen. Zijn partij bezet nu immers het Élysée, een onveilig Frankrijk is zijn schuld. Onveiligheid benadrukken is dan dus juist niet handig. Terwijl zittend president Hollande zich gedurende zijn termijn juist met de noodtoestand op zijn presidentieelst kon laten zien.

Bovendien kozen Franse moslims die in de benen kwamen om te stemmen in het verleden vaak voor de Parti Socialiste. Nu doet vrijwel niemand dat meer, dus ook de mensen in de banlieues niet. Het verbinden van terreur en islam is voor de socialisten een risico, ze vrezen daarmee een deel van het electoraat af te stoten.

En Marche
Nieuwkomer Macron, een oud-minister van Hollande, wil met zijn beweging En Marche de leegte in het midden van het gepolariseerde landschap opzoeken. Ook staat hij politieke vernieuwing voor. Hij wil de rigiditeit van de gevestigde partijstructuren slopen en politiek meedenken veel makkelijker maken. Een van zijn campagnemanagers die we gisteren in Lille spraken, bleef het mantra dat goede ideeën soms van links en soms van rechts kwamen herhalen.

frankrijk-2

Dat bleek ook uit de reactie van En Marche op de aanslagen. Onze gesprekspartner vertelde ons dat hij vindt dat je de Franse vrijheden niet mag opgeven omdat dat is wat terroristen willen. Hij zei dat terreurdreiging op dit moment een Franse realiteit is waar je rekening mee moet houden en die niet met één stellige maatregel op te lossen is. Hij hield een vurig pleidooi voor inclusiviteit en gelijke kansen voor iedereen, daarmee indirect stellend dat Franse jongens zich uit uitzichtloosheid tot IS wenden.

Dat was duidelijk een visie die En Marche bij links had geplukt. Dat Macron desondanks zijn grote campagne-evenementen afgelastte, was dan weer naar rechts voorbeeld. Hij droeg daarvoor overigens het niet kunnen waarborgen van de politieke veiligheid als motivatie aan.

Linkse folders
Dus kon het Rijsselse winkelpubliek zich gisteren vooral verheugen op de folders van links. De flyers van Macron vonden gretig aftrek, ontdekten de alumni van de BKB Academie die met En Marche op pad gingen. De andere helft van de groep die zich bij de PS voegde, had er een zwaardere kluif aan de flyers te slijten. Dat kwam ook omdat de hele competitie zich voor dezelfde metrostation had verzameld. Hamons plan voor een basisinkomen valt in het niet bij de linkse voorstellen van Mélenchon en kleinere Trotskistische of anti-kapitalistische kandidaten.

In de laatste peiling leek de aanslag van donderdag geen invloed te hebben op het voorgenomen stemgedrag. De mensen in de winkelstraten van Lille vreesden gisteravond meer voor vasthoudende Hamon-flyeraars dan voor terreur.

Foto’s: Franka Hummels.